Zatkany nos z rana po przebudzeniu – dlaczego tak się dzieje?

Zatkany nos rano często kojarzy się z przeziębieniem. Jednak u wielu osób objaw ten pojawia się regularnie po przebudzeniu i znika dopiero po kilkunastu minutach. Wpływ na to mogą mieć nie tylko alergeny czy infekcje, ale też pozycja podczas snu, suche powietrze czy nawet czynniki anatomiczne. Dowiedz się, skąd się bierze poranna niedrożność nosa i kiedy warto ją skonsultować ze specjalistą.

Z artykułu dowiesz się: 

• dlaczego nos często zatyka się po przebudzeniu, 

• jakie procesy zachodzą w nosie podczas snu, 

• czy poranna niedrożność nosa może mieć związek z alergią, 

• jak skrzywienie przegrody nosa wpływa na oddychanie, 

• jakie objawy mogą wskazywać na polipy nosa, 

• co pomaga udrożnić nos po przebudzeniu. 

Zatkany nos rano a procesy zachodzące nocą 

Uczucie zatkanego nosa po przebudzeniu jest skutkiem zachodzącym nocą procesów fizjologicznych, które mogą prowadzić do obrzęku błony śluzowej nosa, gromadzenia wydzieliny i pogorszenia drożności dróg oddechowych ¹.  

Warto wiedzieć, że nos naturalnie przechodzi naprzemienne fazy większej i mniejszej drożności – zjawisko to określa się mianem cyklu nosa. Jego istotą jest okresowy obrzęk i obkurczanie naczyń krwionośnych w obu jamach nosowych ².  

Ponadto w czasie snu dochodzi do spowolnienia transportu śluzowo-rzęskowego. To z kolei prowadzi do łatwiejszego zalegania wydzieliny w drogach oddechowych i wrażenia zatkanego nosa po przebudzeniu. Swoje robi również wielogodzinne przebywanie w pozycji leżącej, z tym że podczas spania bokiem bardziej drożne jest nozdrze przeciwległe (przy spaniu na lewym boku większą drożność ma nozdrze prawe) ².   

Skąd się bierze zatkany nos po przebudzeniu? Przyczyny 

Poranna niedrożność nosa może mieć wiele przyczyn: począwszy od naturalnych procesów związanych ze wspomnianym cyklem nosa, poprzez obecność polipów, wady  anatomiczne, zaburzenia oddychania, a skończywszy na alergii.  

Polipy  

Polipy nosa – szczególnie te niewielkie – często nie dają żadnych objawów. Natomiast na obecność tych większych wskazuje przede wszystkim uczucie zatkania nosa, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Polipy mogą także powodować wrażenie ucisku u nasady nosa, chrapania czy nawet bóle głowy spowodowane zablokowanie naturalnych ujść zatok ³.  

O obecności polipów mogą świadczyć także nawracające zakażenia górnych dróg oddechowych, będące wynikiem braku fizjologicznego przepływu powietrza przez nos ³.  

Alergia  

Poranny katar przy alergii, któremu towarzyszy niedrożność, to kolejna przyczyna. Za obrzęk, a co za tym idzie – za  uczucie zatkania nosa – odpowiada bezpośredni kontakt z alergenami. Alergiczny nieżyt nosa wiąże się bowiem z miejscową i ogólnoustrojową nadprodukcją swoistych przeciwciał IgE, która stanowi odpowiedź na kontakt z alergenem ⁴. Najczęściej są to alergeny wziewne, np. pyłki roślin i drzew (alergeny sezonowe) oraz roztocze kurzu domowego, pleśnie (alergeny całoroczne) ⁴.  

Jeśli uczucie zatkanego nosa pojawia się po przebudzeniu, można podejrzewać alergię na roztocze kurzu domowego. Szacuje się, że w łóżku znajduje się ich nawet 10 razy więcej niż w kurzu z podłogi. Materace łóżkowe zawierają głównie Dermatophagoides sp. (stanowią ok. 90%) ⁵.  

O alergicznym nieżycie nosa, któremu towarzyszy niedrożność nozdrzy, mogą świadczyć jeszcze takie objawy jak np. ⁶: 

• wodnisty wyciek z nosa, 

• przewlekły kaszel, spowodowany spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła, 

• świąd nosa, podniebienia lub gardła. 

Charakterystyczne są też symptomy ze strony oczu, m.in. zaczerwienienie, łzawienie, obrzęk powiek, świąd ⁶. 

Skrzywienie przegrody nosa  

Skrzywienie przegrody nosa może utrudniać swobodny przepływ powietrza przez jedną lub obie jamy nosowe. Niektóre osoby odczuwają to szczególnie w nocy lub nad ranem, gdy podczas snu dochodzi do naturalnego przekrwienia błony śluzowej osa. Nawet niewielki obrzęk może dodatkowo zwęzić drogi oddechowe i powodować uczucie zatkanego nosa po przebudzeniu ⁷. 

Niedrożność wynikająca ze skrzywienia przegrody skutkuje też gorszą jakością snu. Często ma to związek z występowaniem zaburzeń oddychania podczas  nocnego wypoczynku, w tym obturacyjnym bezdechem sennym ⁸.   

Jak udrożnić zatkany nos po przebudzeniu? 

W udrożnieniu nosa po przebudzeniu pomóc może przede wszystkim odpowiednia jego higiena. Regularne płukanie fizjologicznym roztworem soli fizjologicznej (0,9% NaCl) przyczynia się do usunięcia zalegającej wydzieliny, a także zanieczyszczeń czy alergenów.  Taki zabieg oczyszcza nos oraz  pomaga złagodzić objawy nieżytu. Zaletą jest prostota przeprowadzenia oraz znikomość skutków ubocznych ⁶.  

Wskazówka! Zamiast irygacji lepiej skorzystać z preparatów w aerozolu, ponieważ taka kuracja daje lepsze efekty ⁶.   

Staraj się unikania długotrwałego stosowania preparatów do nosa ze składnikami obkurczającymi śluzówkę. Choć przynoszą ulgę, mogą przyczynić się do tzw. polekowego nieżytu nosa i przewlekłej niedrożności ⁹.  

Co warto zapamiętać? 

• Poranny zatkany nos nie zawsze oznacza infekcję lub przeziębienie. 

• Na niedrożność nosa po przebudzeniu wpływają m.in. pozycja podczas snu, cykl nosa i obrzęk błony śluzowej. 

• Jedną z najczęstszych przyczyn problemu jest alergia na roztocza kurzu domowego. 

• Uczucie zatkanego nosa mogą powodować także polipy nosa oraz skrzywienie przegrody nosowej. 

• Pomocne mogą być regularne oczyszczanie nosa, dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza i ograniczenie kontaktu z alergenami. 

• Jeśli objawy utrzymują się długo, nasilają się lub pogarszają jakość snu, warto skonsultować się z laryngologiem lub alergologiem. 

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Marlena Stęplowska – technik farmaceutyczny