Jak odróżnić katar infekcyjny od zapalenia zatok?

Gdy pojawia się uporczywy katar, ból w okolicach zatok i uczucie rozpierania w głowie, wiele osób zastanawia się, czy to tylko katar infekcyjny, czy zapalenie zatok Choć przeziębienie i zapalenie zatok mogą mieć podobne objawy, zazwyczaj zapalenie zatok jest następstwem przeziębienia. Dolegliwości zatok mają jednak kilka cech charakterystycznych. Sprawdź jakie.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jak odróżnić zwykły katar od stanu zapalnego zatok?
• Po czym poznać rozwijające się zapalenie zatok?
• Kiedy zatkany nos jest objawem infekcji wirusowej, a kiedy skutkiem blokady ujść zatok?
• Jak wygląda diagnostyka i kiedy potrzebna jest pomoc laryngologa?
• Kiedy warto stosować tabletki na katar oraz inne metody leczenia?

Katar infekcyjny vs zapalenie zatok – najważniejsze różnice

Katar i infekcja zatok często współistnieją, zwłaszcza jeśli wywołują je te same patogeny. Przeziębienie, do której objawów należy katar, jak i ewentualne powikłanie w postaci zapalenia zatok mają zwykle podłoże wirusowe. Za ok. 50% przypadków infekcji zatok odpowiadają rynowirusy¹. Pomocne we wstępnej diagnozie jest rozpoznanie charakterystycznych objawów.

Rodzaj objawu	Katar wirusowy	Zapalenie zatok
Rodzaj wydzieliny	Wodnista, z czasem bardziej gęsta	Gęsta, żółta lub zielona
Ból w obrębie zatok przynosowych, uczucie rozpierania u nasady nosa	Rzadko	Bardzo często, ból nasila się przy pochylaniu
Ból głowy	Czasami, jako objaw towarzyszący	Bardzo często, spowodowany zatrzymaniem śluzu w zatokach
Gorączka	Zwykle brak	Czasem obecna
Uczucie zatkania nosa	Umiarkowane	Silne, trudne oddychanie
Upośledzenie węchu	Czasami	Często
Czas trwania	3–7 dni	Powyżej 7 dni
Obszar zajęty przez infekcję	Górne drogi oddechowe: gardło, nos	Wyłącznie zatoki2

Objawy charakterystyczne dla kataru

Najczęściej katar to wynik infekcji wirusowej, która trwa krótko i mija samoistnie. Do typowych objawów należą:

• wodnista, przejrzysta wydzielina,
• kichanie, uczucie łaskotania w nosie,
• zatkany nos,

Objawy sugerujące zapalenie zatok

Zatoki przynosowe to układ jam w czaszce, które powinny być wypełnione powietrzem i drenować wydzielinę przez niewielkie ujścia. Gdy dochodzi do ich zablokowania (np. w toku nieleczonego lub źle leczonego kataru infekcyjnego) rozwija się w nich stan zapalny. Do objawów chorych zatok mogą należeć:

• ból w obrębie nasady nosa, czoła, okolic oczu,
• nasilanie się bólu przy pochylaniu głowy,
• gęsta wydzielina z nosa – katar przedni lub tzw. tylny, ściekający po tylnej ścianie gardła,
• uczucie ucisku wewnątrz głowy,
• zatkany nos,
• pogorszenie węchu^{1, 2, 3}.

Kiedy katar przechodzi w zapalenie zatok?

Zapalenie zatok może być powikłaniem zwykłego kataru, zwłaszcza jeśli dojdzie do obrzęku błony śluzowej i blokady ujść w przebiegu:

• infekcje wirusowe i bakteryjne,
• nierozpoznana lub źle kontrolowana alergia,
• skrzywienie przegrody nosa,
• przerost migdałka gardłowego (u dzieci),
• czynniki drażniące: dym papierosowy i zanieczyszczenia powietrza³.

Leczenie kataru i zatok – co można zrobić?

W wielu przypadkach infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych ustępuje samoistnie, ale aby zapobiegać powikłaniom warto zastosować metody, które wspierają oczyszczanie jam nosa i ujścia zatok nosowych z gromadzącego się śluzu.

Domowe sposoby na katar

• irygacje solą fizjologiczną,
• picie dużej ilości płynów,
• inhalacje parowe,
• odpoczynek.

Farmakoterapia – co na katar i zatoki?

W przypadku kataru wirusowego sprawdzają się środki udrażniające które zmniejszają przekrwienie błony śluzowej. Stosowane krótkotrwale spraye na katar lub tabletki na katar mogą pomóc w łagodzeniu objawów niedrożności nosa. Przy zapaleniu zatok wykorzystuje się też leki przeciwzapalne i mukolityczne, które wspomagają odblokowanie zatok i oczyszczenie ich z zalegającej wydzieliny.

Antybiotyki zaleca się wyłącznie wtedy, gdy istnieją jednoznaczne przesłanki bakteryjnego zapalenia zatok – stosowane mogą być tylko z polecenia lekarza. Nie należy stosować na własną rękę ani antybiotyków, ani glikokortykosteroidów³.

Do konsultacji z lekarzem powinny nas skłonić objawy utrzymujące się powyżej 10 dni lub nasilające się po 5 dniach. Diagnostyka zwykle obejmuje badanie fizykalne, rynoskopię przednią, a przy nawracających zakażeniach – tomografię komputerową zatok³.

Wszelkie objawy ewentualnych powikłań, jak obrzęk powiek lub tkanek miękkich okolicy czołowej, ból oka, krwawienie z nosa, objawy neurologiczne, pogorszenie widzenia, silny ból głowy, odczuwanie nieprzyjemnych zapachów czy objawy jednostronne wymagają pilnej pomocy – należy się z nimi zgłosić na SOR³.

Co warto zapamiętać?

• Katar to zwykle objaw infekcji wirusowej. Trwa krótko i ma łagodny przebieg.
• Chore zatoki objawiają się bólem u nasady nosa lub uczuciem rozpierania twarzy, niedrożnością nosa i gęstą wydzieliną i najczęściej są powikłaniem po infekcji wirusowej
• Zapalenie zatok podejrzewa się, gdy objawy trwają ponad 7 dni lub nawracają.
• Zatkany nos może występować w obu przypadkach, ale przy zapaleniu zatok bywa bardziej dokuczliwy.

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: lekarz internista Ewa Pszenna