Kaszel drapiący i suchy – jak rozpoznać i leczyć? 

Suchy i drapiący kaszel potrafi być bardzo uciążliwy – szczególnie, że może utrzymywać się nawet wiele tygodni. Nie zawsze jest objawem wskazującym na infekcję, dlatego ważne jest poznanie jego przyczyny. Prawidłowe rozpoznanie pozwoli na dobranie skutecznego leczenia, a co za tym idzie – uporanie się z tą dolegliwością.

Z artykułu dowiesz się: 

• jak rozpoznać kaszel suchy, 

• jakie są przyczyny suchego kaszlu, 

• kiedy udać się do lekarza, 

• na czym polega leczenie suchego kaszlu.

Kaszel drapiący i suchy – cechy charakterystyczne 

Kaszel suchy jest kaszlem nieproduktywnym – nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny¹. Powstaje na skutek drażnienia receptorów czuciowych, spowodowanego np. czynnikami mechanicznymi (śluz, ciało obce, itp.), chemicznymi (dym papierosowym, substancje drażniące, itp.), zapalnymi (drobnoustroje)².  

Natomiast określenie „drapiący” odnosi się do subiektywnych odczuć towarzyszących kaszlowi. Chodzi np. o łaskotanie w gardle, jego pieczenie czy szorstkość, które powstają na skutek podrażnienia / uszkodzenia błony śluzowej dróg oddechowych wywołanych napadowym odruchem kaszlowym.  

Najczęstsze przyczyny kaszlu suchego  

Kaszel suchy nie jest objawem jednej choroby, dlatego trudno wskazać konkretną przyczynę. Może sugerować np. zakażenie wirusowe, astmę, chorobę śródmiąższową płuc, niewydolność serca¹. Niekiedy może być wywołany tylko suchym powietrzem, które odpowiada za wysuszenie śluzówek dróg oddechowych³.  

W różnicowaniu trzeba wziąć pod uwagę m.in. czas jego trwania, pory jego nasilania, sezonowość czy symptomy towarzyszące.  

• Krztusiec  

Krztusiec jest ostrą chorobą zakaźną wywołaną przez pałeczkę krztuśca (Bordetella pertussis). W początkowym okresie trudno jest go odróżnić od kaszlu występującego w wirusowych infekcjach górnych dróg oddechowych^1,7. 

Cechą charakterystyczną choroby jest silny napadowy kaszel suchy – zwykle nasilający się w nocy, a także przedłużający się czas trwania (powyżej 7 dni). Towarzyszą mu duszności i świst wdechowy⁷.    

• Przebyta ostra infekcja górnych dróg oddechowych 

Kaszel poinfekcyjny jest następstwem przebytej uprzednio ostrej infekcji dróg oddechowych. Przechodzi samoistnie, a może utrzymywać się od 3 do 8 tygodni⁴. 

• Zespół spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła 

Kaszel suchy może być następstwem spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, których przyczynami są choroby nosa (np. nieżyt infekcyjny, nieżyt alergiczny) lub zatok przynosowych⁵.  

W jego rozpoznaniu trzeba wziąć pod uwagę objawy choroby pierwotnej oraz wykonać badania laryngologiczne. Lekarz rodzinny może więc skierować pacjenta do laryngologa w celu postawienia diagnozy.  

• Astma  

Jeśli kaszel suchy ma charakter napadowy i nasila się w nocy, może wskazywać na rozpoczynającą się astmę oskrzelową³. W taki sposób objawia się przede wszystkim tzw. zespół Corrao – tutaj kaszel tego typu bywa jedynym sygnałem⁵. Chociaż kaszel w przebiegu tego zespołu pojawia się w ciągu dnia, największe jego nasilenie występuje w nocy oraz po wysiłku fizycznym czy pod wpływem zimnego powietrza⁵.  

• Choroba refluksowa przełyku  

Kaszel suchy – często nasilający się nocą po przyjęciu pozycji leżącej – może wskazywać na chorobę refluksową przełyku. Za jego powstawanie odpowiada drażnienie ścian dróg oddechowych przez treść pokarmową cofającą się z żołądka³.  

W rozpoznaniu przyczyny kaszlu, a co za tym idzie – choroby refluksowej – pomagają objawy podstawowe (np. zgaga), objawy związane z powikłaniami (np. wymioty, zaburzenia połykania) oraz objawy ze strony układu oddechowego (np. chrypka, zapalenie gardła)⁶. Jeżeli więc kaszlowi suchemu towarzyszą wcześniej wymienione symptomy, z dużym prawdopodobieństwem jego przyczyną jest refluks żołądkowo-przełykowy.  

• Inne przyczyny kaszlu suchego 

Kaszel suchy może pojawiać się również u osób, które przyjmują inhibitory konwertazy angiotensyny (leki stosowane w terapii nadciśnienia tętniczego)¹ i zmagają się z lewokomorową niewydolnością serca³. 

Kiedy kaszel suchy wymaga diagnostyki? 

Kaszel suchy zawsze wymaga diagnostyki – szczególnie jeśli nie przechodzi po kilku tygodniach od ustąpienia infekcji lub daje wiele innych objawów. Do wizyty u lekarza powinny skłonić również dodatkowe symptomy, np. chudnięcie bez przyczyny, nadmierna potliwość, duszności, wymioty, zgaga, krwioplucie³.  

Sam przewlekły kaszel suchy wcale jednak nie musi być powodem do niepokoju. Może się bowiem okazać, że jego przyczyną jest tylko podrażnienie i suchość błon śluzowych dróg oddechowych, spowodowane np. suchym powietrzem, przebywaniem w klimatyzowanych pomieszczeniach³.   

Jak leczyć kaszel suchy?  

Leczenie suchego i drapiącego kaszlu powinno być dobrane do jego przyczyny. Natomiast nie zaleca się hamować odruchu kaszlowego, który z założenia jest odruchem obronnym służącym do zachowania drożności dróg oddechowych⁸.  

Leczenie przyczynowe suchego kaszlu 

Jeżeli suchy kaszel jest objawem konkretnej choroby, należy rozpocząć leczenie jej źródła, np.: 

• przy refluksie – stosowanie leków zobojętniających sok żołądkowy, modyfikacja stylu życia i diety⁹;  

• przy alergii – unikanie ekspozycji na alergen, przyjmowanie glikokortykosteroidów donosowych, leków przeciwhistaminowych^10; 

• przy krztuścu – stosowanie antybiotyków, np. azytromycyny, klarytromycyny lub kotrimoksazolu⁷. 

Leczenie kaszlu suchego po infekcji wirusowej 

Jeśli suchy kaszel utrzymuje się po infekcji wirusowej, możesz sięgnąć po preparaty ze składnikami wspierającymi ochronę oraz regenerację śluzówki, a także leki przeciwkaszlowe (hamujące odruch kaszlu). 

Jeżeli jednak kaszel suchy jest bardzo uporczywy i nie mija, należy zgłosić się do lekarza. Specjalista może przepisać doustne kortykosteroidy, ponieważ kaszel wywołany nadreaktywnością oskrzeli bywa oporny na typowe leki przeciwkaszlowe¹². 

Ochrona i regeneracja śluzówki gardła 

W związku z tym, że suchy kaszel jest następstwem podrażnienia receptorów kaszlowych, warto sięgnąć po preparaty ze składnikami wykazującymi właściwości ochronne. Tworzą one na błonie śluzowej warstwę zabezpieczającą przed czynnikami drażniącymi.  

Możesz sięgnąć po syropy na kaszel, które zawierają np. miód, porost islandzki, babkę lancetowatą, prawoślaz¹¹. 

Co warto zapamiętać? 

• Kaszel suchy i drapiący to efekt drażnienia receptorów czuciowych. Ma charakter nieproduktywny, tj. nie dochodzi do odkrztuszania wydzieliny. 

• Kaszel suchy nie zawsze jest objawem wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Trwający dłużej niż 7 dni i nasilający się w nocy może wskazywać na krztusiec.  

• Inne przyczyny suchego kaszlu to np. astma oskrzelowa, refluks żołądkowo-przełykowy, alergia.  

• Niekiedy suchy kaszel może być następstwem wysuszenia śluzówki dróg oddechowych spowodowanego przebywaniem w pomieszczeniach o niskiej wilgotności.  

• Leczenie kaszlu suchego powinno koncentrować się na leczeniu choroby, która objawia się m.in. suchym kaszlem. Dlatego ważna jest prawidłowo postawiona diagnoza.  

• W łagodzeniu kaszlu pomóc mogą syropy zawierające składniki o właściwościach ochronnych, np. prawoślaz, babka lancetowata, miód.  

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Paulina Rynio-Kuźdub – mgr farmacji