Kaszel suchy czy mokry – jak odróżnić rodzaje kaszlu? 

Kaszel sam w sobie nie jest chorobą, ale objawem towarzyszącym wielu dolegliwościom. Istnieją różne rodzaje kaszlu, tak jak i jego przyczyny. Aby pozbyć się kaszlu, należy dotrzeć do jego źródła. W tym praktycznym poradniku wyjaśniamy, jak rozpoznać, z jakim rodzajem kaszlu masz do czynienia. 

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Czym jest kaszel? 

• Jak czym charakteryzuje się kaszel mokry i suchy? 

• Jakie są przyczyny kaszlu suchego i mokrego? 

• Kiedy udać się do lekarza, gdy kaszel dokucza? 

• Jak wybrać preparaty na kaszel? 

Czym jest kaszel? 

Jak już zostało nadmienione, nie jest on chorobą, ale objawem, a ponadto stanowi odruch obronny organizmu¹. Jego celem jest oczyszczenie dróg oddechowych np. z ciał obcych lub nadmiaru wydzieliny^2,3. Ze względu na charakter, dzielimy kaszel na suchy i mokry.  

Prawidłowe ustalenie charakteru kaszlu jest niezwykle ważne z uwagi na konieczność odmiennego postępowania w przebiegu kaszlu mokrego i kaszlu suchego. Choć mogłoby się wydawać, że rozróżnienie rodzajów kaszlu jest proste, okazuje się, że niejednokrotnie nastręcza sporych trudności – zwłaszcza że chory może jednocześnie zmagać się zarówno z kaszlem suchym, jak i mokrym¹. 

Kaszel suchy a mokry – jak je odróżnić? 

Kaszel suchy i kaszel mokry znacząco różnią się od siebie, a mimo to trafne ustalenie rodzaju bywa kłopotliwe. Warto zdobyć podstawową wiedzę na ten temat, ponieważ szczegółowy i miarodajny opis objawów jest niezwykle pomocny w przypadku wizyty u lekarza. Co istotne, należy nie tylko rozpoznać rodzaj kaszlu, ale też zanotować czas jego trwania, bowiem i on wiele powie specjaliście o możliwych przyczynach, a tym samym ułatwi trafną diagnozę i wdrożenie odpowiedniego leczenia. 

Ze względu na czas trwania kaszlu dzielimy go na¹: 

• ostry – trwa maksymalnie do 3 tygodni; 

• podostry – trwa powyżej 3 do 8 tygodni, jest nazywany często kaszlem poinfekcyjnym²; 

• przewlekły – to kaszel trwający powyżej 8 tygodni. 

Kaszel mokry

Kaszel mokry, inaczej kaszel produktywny, charakteryzuje się tym, że w jego przebiegu występuje odkrztuszanie wydzieliny. Jest to kaszel, który brzmi głęboko i zazwyczaj nie powoduje dodatkowych dolegliwości bólowych gardła. Po odkrztuszeniu wydzieliny przynosi chwilową ulgę. Czasem jednak, pomimo tego, że kaszel rzeczywiście jest mokry, nie jest efektywny, ponieważ nie usuwa zalegającej plwociny. W takiej sytuacji należy sięgnąć po tzw. leki wykrztuśne, o czym kilka słów poniżej. 

Kaszel mokry, trwający krótko, pojawia się najczęściej w przebiegu zakażenia dróg oddechowych¹. Towarzyszy m.in. przeziębieniu, grypie czy zapaleniu zatok. Współwystępuje wówczas z innymi typowymi objawami infekcji, jak osłabienie, gorączka lub stan podgorączkowy, katar czy ból głowy. 

Warto wiedzieć!  

W przebiegu infekcji dróg oddechowych kaszel początkowo jest suchy, a następnie przeradza się w kaszel mokry – to naturalny proces. Zdarza się też, że pacjentowi trudno jednoznacznie określić rodzaj kaszlu, ponieważ bywa on zmienny w trakcie dnia – np. rano, po przebudzeniu dokucza kaszel mokry, a w ciągu dnia chory zmaga się z kaszlem suchym³. 

Kaszel suchy 

Kaszel suchy jest kaszlem bezproduktywnym, ponieważ podczas odruchu kaszlowego nie dochodzi do usuwania wydzieliny z dróg oddechowych. Jest to niezwykle uporczywy kaszel, często też określany jako „szczekający”, który w trakcie odruchu powoduje dodatkowy dyskomfort w gardle.  

Duszący kaszel suchy, który trwa krótko, może być zarówno objawem infekcji górnych dróg oddechowych, jak i astmy, alergii czy efektem przyjmowania niektórych leków⁴. W przypadku zakażeń wirusowych, np. przeziębienia, kaszel często początkowo jest suchy, po czym, w drugiej fazie infekcji, przechodzi w kaszel mokry. 

Kaszel zmienny (mieszany) 

Rozpoznanie rodzaju kaszlu bywa często utrudnione, ponieważ w praktyce nierzadko mamy do czynienia z kaszlem zmiennym (zwanym również mieszanym). Charakteryzuje się on tym, że jego postać płynnie zmienia się w zależności od pory dnia lub etapu trwającej infekcji. Zazwyczaj rano, na skutek gromadzenia się wydzieliny w nocy, chory doświadcza produktywnego kaszlu mokrego, natomiast w ciągu dnia i w porze nocnej dominuje męczący, suchy odruch kaszlowy. W takich przypadkach zaleca się stosowanie uniwersalnych preparatów (syropów lub pastylek, m.in. na bazie porostu islandzkiego czy prawoślazu), które obustronnie wspierają drogi oddechowe – z jednej strony nawilżają błonę śluzową i łagodzą podrażnienia, a z drugiej ułatwiają proces odkrztuszania. 

Czy kaszel zawsze wymaga wizyty u lekarza? 

Nie. Jeśli prawdopodobną przyczyną kaszlu mokrego i suchego, jest przebyta infekcja, taka jak przeziębienie lub grypa, nie towarzyszą mu inne niepokojące objawy, nie nasila się z czasem, ale stopniowo ustępuje, nie wymaga konsultacji medycznej. Jeśli natomiast kaszel, ponownie niezależnie od jego rodzaju, przechodzi w kaszel przewlekły, powinien być skonsultowany z lekarzem.  

Mokry kaszel o charakterze przewlekłym może bowiem wskazywać m.in. na astmę czy przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP)^2,3. Z kolei przewlekły kaszel suchy może być objawem wspomnianej alergii, astmy czy niewydolności serca⁴, a nawet występować na tle nerwowym (tzw. kaszel psychogenny)^2,3. 

W związku z powyższym nigdy nie należy bagatelizować kaszlu, który trwa bardzo długo lub/i zamiast zanikać, nasila się. 

Rodzaj kaszlu a leczenie – co na kaszel mokry, a co na suchy? 

Obecnie istnieje wiele leków i preparatów „na kaszel”, zarówno dostępnych wyłącznie na receptę, jak i takich, które można kupić bez konieczności wizyty u lekarza. Niezależnie od tego, po jaki produkt sięgniesz, warto dobrać go do rodzaju kaszlu, z jakim się zmagasz. Jeśli na kaszel suchy zastosujesz środek, który jest przeznaczony do walki z jego mokrą odmianą, i odwrotnie, istnieje ryzyko ze nie tylko nie przyniesie to oczekiwanych efektów, ale wręcz nasili dokuczliwe objawy. Jeśli nie wiesz, jaki masz rodzaj kaszlu, wybieraj syropy i pastylki, które można stosować jednocześnie na kaszel suchy, jak i mokry, np. z miodem, prawoślazem i babką lancetowatą. 

W przypadku kaszlu mokrego należy sięgać po preparaty o działaniu wykrztuśnym. Środki te, dzięki substancjom jak m.in. acetylocysteina czy erdostelina, rozrzedzają zalegającą wydzielinę, ułatwiając tym samym jej usuwanie¹. Mając do czynienia z kaszlem mokrym, nigdy nie należy stosować leków na kaszel suchy, które hamują odruch kaszlowy. 

Na kaszel suchy, aby go zahamować/złagodzić, stosuje się preparaty m.in. z lewodropropizyną⁴. Ponadto korzystne jest np. stosowanie syropów, które zawierają substancje powlekające drogi oddechowe, nawilżające i przynoszące ulgę. 

Co warto zapamiętać? 

• Kaszel nie jest chorobą, ale objawem różnych dolegliwości oraz odruchem obronnym organizmu, który ma na celu oczyszczenie dróg oddechowych.  

• Kaszel mokry i suchy nie tylko różnią się charakterem, ale wymagają innych metod leczenia. 

• Przewlekłego kaszlu (powyżej 8 tygodni) nie należy ignorować – wymaga on konsultacji z lekarzem. 

•  Decydując się na samodzielne leczenie kaszlu przy pomocy preparatów dostępnych bez recepty, należy uważnie dobrać produkt do rodzaju kaszlu. 

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Ewa Pszenna – lekarz internista