Kaszel nocny – jak się objawia i dlaczego nasila się po położeniu do łóżka? 

Kaszel to dolegliwość, która potrafi być uciążliwa szczególnie w nocy. Uniemożliwia zasypianie albo prowadzi do częstych wybudzeń i utrudnia zapadnięcie w regeneracyjny sen. Warto więc poznać czynniki sprzyjające jego nasilaniu oraz sposoby radzenia sobie z nim.

Z artykułu dowiesz się: 

• o czym może świadczyć kaszel występujący nocą, 

• jak różnicować przyczyny kaszlu w zależności od jego charakteru,  

• co na kaszel w nocy można podawać.  

Dlaczego kaszel nasila się nocą? 

Kaszel nocny jest dość powszechnie występującą dolegliwością, która może mieć zróżnicowane podłoże. Chociaż najczęściej wskazuje na chorobę, nie zawsze musi ją oznaczać¹.  

To, z czego wynika jego nasilenie w nocy, wiąże się z przyczyną jego powstawania.  

Kaszel spowodowany suchym powietrzem 

 
Duszący kaszel w nocy może być skutkiem suchego powietrza panującego w sypialni, które prowadzi do wysuszania śluzówek dróg oddechowych. Zwykle dochodzi do tego w okresie grzewczym – rozkręcone kaloryfery podnoszą temperaturę powietrza, czego skutkiem jest spadek nawilżenia w pomieszczeniu¹.  

Kaszel spowodowany zimnym powietrzem

 
Kaszel w nocy może pojawić się również w okresie letnim – szczególnie w pomieszczeniach z działającą klimatyzacją, która sprzyja nasileniu odruchu kaszlowego. 

Kaszel może być także wynikiem reakcji na bakterie, grzyby i roztocza, które znajdują się w filtrach klimatyzatorów. Przyczyniają się bowiem do podrażniania dróg oddechowych, co skutkuje odruchem kaszlowym^1,2.  

Kaszel w ostrym zapaleniu oskrzeli  

 
Kaszel nasilający się w nocy – zwłaszcza po przyjęciu pozycji leżącej – może wskazywać na ostre zapalenie oskrzeli. Taka pozycja sprzyja bowiem gromadzeniu się wydzieliny w oskrzelach¹.  

Podobnie dzieje się w przypadku zapalenia tchawicy czy zapalenia krtani¹.  

Kaszel w przebiegu POChP 

 
Jeśli kaszel pojawia się nie tylko w nocy, ale również po przebudzeniu, może wskazywać np. na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP)¹. Często towarzyszy jej duszność wysiłkowa, a cechą charakterystyczną są też nawracające infekcje górnych dróg oddechowych³.  

Kaszel spowodowany cofaniem się treści żołądkowej 

 
Kaszel nasilający się w nocy – szczególnie po przyjęciu pozycji leżącej „na płasko” – jest częsty w przebiegu refluksu żołądkowo-przełykowego. Odruch kaszlowy wywołują podrażnienia ścian dróg oddechowych, spowodowane cofającą się treścią żołądkową¹.  

Jeżeli więc zauważasz kaszel nasilający się w nocy, a np. w ciągu dnia zmagasz się ze zgagą, pieczeniem w gardle, bolesnym połykaniem, a nawet bólami w klatce piersiowej, to może być właśnie refluks żołądkowo-przełykowy⁴. 

Kaszel nocny a problemy kardiologiczne  

 
Kaszel nocny może być jednym z nieoczywistych objawów chorób układu krążenia¹. Za przykład może posłużyć niewydolność serca, która – powodując zastój krwi w krążeniu płucnym – wywołuje suchy kaszel^1,5.  

Charakter kaszlu nocnego a przyczyny  

 
Kaszel nocny może mieć zróżnicowany charakter, a to może ułatwić rozpoznanie przyczyny. Zwróć zatem uwagę na jego brzmienie, moment pojawiania się czy objawy towarzyszące, aby wstępnie ocenić jego podłoże.  

• Suchy, duszący kaszel w nocy zwykle wiąże się z podrażnieniem receptorów kaszlowych. Może być wynikiem przebytej infekcji (tzw. kaszel poinfekcyjny), refluksu żołądkowo-przełykowego lub być reakcją na zbyt suche powietrze panujące w sypialni ^1,5.  

• Suchy kaszel w nocy, któremu towarzyszą świsty, mogą sugerować astmę⁶.  

• Kaszel suchy, dający wrażenie drapania w gardle, może świadczyć o alergii⁵.  

• Kaszel mokry z odkrztuszaniem wydzieliny po przebudzeniu często jest typowy dla POChP⁵.  

Co na kaszel w nocy?  

 
Kaszel w nocy nie jest objawem specyficznym dla jednej choroby, dlatego sposób jego łagodzenia / eliminowania zależy przede wszystkim od jego przyczyny⁵.  

• Kaszel suchy złagodzą składniki, takie jak miód, ekstrakty z prawoślazu, malwy, babki lancetowatej, które można znaleźć w syropach na kaszel. 

• Jeśli kaszel w nocy ma charakter suchy i duszący, można sięgnąć po leki przeciwkaszlowe (hamujące odruch kaszlu) zawierające np. butamirat, dekstrometorfan, lewodropropizynę⁶.  

• Na kaszel mokry można podawać leki mukoaktywne (nie można podawać ich na noc!), które wykazują zdolność do zmiany właściwości śluzu, a co za tym idzie – efektywniejsze usuwanie go z dróg oddechowych⁶.

Warto wiedzieć! Nie zaleca się podawać naprzemiennie leków hamujących odruch kaszlowy i rozrzedzających śluz⁷.  

Aby wyeliminować kaszel całkowicie, koniecznością jest przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki. Dlatego ważna jest konsultacja z lekarzem, który zbierze wywiad, przeprowadzi badania i zaproponuje odpowiednią metodę leczenia.  

Co warto zapamiętać? 
 

• Silny kaszel w nocy może być jednym z objawów infekcji dróg oddechowych.  

• Jeśli kaszel w nocy utrzymuje się po ustąpieniu objawów infekcji, może wskazywać na tzw. kaszel poinfekcyjny. 

• Duszący kaszel w nocy może być spowodowany np. suchym powietrzem, zbyt zimnym powietrzem, alergią, astmą. W rozpoznaniu pomogą objawy towarzyszące. 

• Na suchy kaszel można podawać leki hamujące odruch kaszlu.  

• W kaszlu mokrym zaleca się przyjmowanie leków mukoaktywnych.  

• Jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż 8 tygodni, należy zgłosić się do lekarza w celu rozpoznania przyczyny kaszlu przewlekłego.  

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Marlena Stęplowska – technik farmaceutyczny