Kaszel u dzieci bez gorączki – alergia, przeziębienie czy refluks?

Kaszel u dzieci bez gorączki może być objawem przeziębienia albo… wskazywać na inne problemy zdrowotne. Fakt, że temperatura ciała nie jest podwyższona nie zawsze oznacza, że przyczyna jest błaha. Dowiedz się, o czym może świadczyć kaszel, któremu nie towarzyszy gorączka.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• jaki jest mechanizm powstawania kaszlu, 

• czy kaszel u dziecka zawsze świadczy o infekcji, 

• jakie są przyczyny kaszlu u dziecka bez gorączki, 

• jak wygląda diagnostyka kaszlu bez gorączki u dziecka.

Jak powstaje kaszel? 

Kaszel jest naturalnym odruchem obronnym organizmu, który pomaga w oczyszczaniu dróg oddechowych, np. z wydzieliny. Powstaje na skutek drażnienia receptorów kaszlowych, a impuls wysyłany jest nerwami do mózgowia. Tam informacja przekazywana jest dalej – do mięśni brzucha i klatki piersiowej, co wywołuje skurcz (czyli kaszel)¹.  

Do drażnienia receptorów kaszlowych mogą przyczyniać się m.in.^1,2: 

• drobnoustroje, które drażnią receptory śluzówki, np. wirusy, bakterie,   

• czynniki mechaniczne, np. ciała obce, śluz, kurz, 

• substancje drażniące, np. dym papierosowy, smog.   

Warto wiedzieć! Kaszel może pojawić się u zdrowego dziecka nawet kilka razy dziennie i nie jest to objaw żadnej choroby¹.  

Kaszel u dziecka bez gorączki a przeziębienie  

Kaszel u dziecka bez gorączki może wskazywać na przeziębienie – infekcję, która nie zawsze przebiega z wysoką temperaturą ciała (może być jedynie podwyższona)³. W takiej sytuacji warto zwrócić uwagę na inne objawy typowe dla przeziębienia. Mogą to być m.in.:  

• pogorszone samopoczucie,  

• bóle głowy,  

• drapanie w gardle (z symptomami zapalenia gardła),  

• katar (najpierw wodnisty, potem zagęszczający się).  

Sam kaszel w przebiegu przeziębienia zwykle jest suchy, ale ma tendencję do przechodzenia w wilgotny (produktywny)³.  

Wskazówka! Kaszel suchy można odróżnić od mokrego brakiem wydzieliny podczas odruchu kaszlu. Do odkrztuszania plwociny dochodzi przy kaszlu mokrym⁴. 

Kaszel u dziecka, który utrzymuje się po infekcji przez kilka tygodni wcale nie musi świadczyć o nawrocie przeziębienia. Bardzo często jest to tzw. kaszel poinfekcyjny (kaszel podostry), który wynika z nadreaktywności oskrzeli spowodowanej aktywnością wirusa. Utrzymuje się on średnio 3-8 tygodni^45,4.  

Kiedy kaszel u dziecka jest oznaką alergii? 

Kiedy kaszel przebiega bez gorączki, a wcześniej dziecko nie przebyło żadnej infekcji dróg oddechowych, jego przyczyną może być alergia – szczególnie jeśli kaszel jest suchy i napadowy⁶.  

Suchy kaszel alergiczny mogą wywoływać alergeny całoroczne, np. roztocze kurzu domowego, sierści zwierząt oraz alergeny sezonowe, np. pyłki roślin⁶. W rozpoznaniu przyczyny kaszlu ważne jest zatem określenie okresowości i częstotliwości pojawienia się objawów typowych dla alergii – nie tylko kaszlu, ale również zapalenia spojówek, uczucia zatkanego nosa, wodnistej wydzieliny z nosa⁶.  

Cofanie refluksu a kaszel 

Jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż 8 tygodni (kaszel przewlekły), jego przyczyną może być refluks żołądkowo-przełykowy⁷. Tę chorobę można podejrzewać w przypadku pojawienia się dodatkowych dolegliwości, np. zgagi, kwaśnego smaku w ustach, odbijania, zaburzenia połykania. Natomiast objawy u małych dzieci mogą być nietypowe, np. często uskarżają się na ból brzucha⁷. 

Inne przyczyny kaszlu u dziecka bez gorączki 

 Do innych przyczyn kaszlu przewlekłego u dziecka zalicza się m.in.⁷: 

• aspiracja ciała obcego, 

• przyjmowanie niektórych leków, np. inhibitorów konwertazy angiotensyny (m.in. w leczeniu nadciśnienia, niewydolności serca), beta-blokerów, 

• utajona niewydolność krążenia,  

• podłoże psychogenne.  

Jeżeli nie udaje się ustalić przyczyny kaszlu, mówi się o kaszlu idiopatycznym⁷.  

Na czym polega diagnostyka kaszlu przewlekłego? 

Kiedy kaszel bez gorączki u dziecka trwa dłużej niż kilka tygodni, konieczna jest jego diagnostyka. W różnicowaniu lekarz bierze pod uwagę m.in.⁸: 

• wiek dziecka, 

• wywiad rodzinny, 

• nasilanie się kaszlu w zależności od pory roku i dnia, 

• charakterystykę kaszlu (suchy / mokry) oraz wygląd plwociny, 

• objawy towarzyszące. 

Ponadto może zlecić wykonanie badań diagnostyczny, np. RTG klatki piersiowej, badanie spirometryczne, testy alergologiczne. W ramach diagnostyki może zasugerować również konsultację psychologiczną / psychiatryczną przy podejrzeniu kaszlu nawykowego / tikowego / psychogennego⁸.  

Co warto zapamiętać? 

• Chociaż kaszel często towarzyszy infekcji, nie zawsze ma związek z chorobą układu oddechowego – szczególnie jeśli przebiega bez gorączki. 

• Kaszel trwający powyżej 8 tygodni to tzw. kaszel przewlekły, który może mieć różne przyczyny, np. wskazywać na alergię, refluks żołądkowo-przełykowy, obecność ciała obcego w drogach oddechowych.  

• W diagnostyce kaszlu lekarz bierze pod uwagę nie tylko sam charakter kaszlu, ale również objawy dodatkowe, częstotliwość i okoliczności występowania odruchu kaszlowego. 

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Paulina Rynio-Kuźdub – mgr farmacji