Od ilu stopni jest gorączka i jak ją prawidłowo mierzyć? 

Gorączka to naturalny mechanizm obronny organizmu, który pomaga w walce z infekcjami i stanami zapalnymi. Jest to zatem reakcja pożądana, choć bywa uciążliwa w objawach. Sprawdź, w jaki sposób prawidłowo wykonać pomiar temperatury ciała i dowiedz się, od ilu stopni jest gorączka, a kiedy jest jeszcze mowa o stanie podgorączkowym.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• jak działa mechanizm termoregulacji; 

• od ilu stopni występuje gorączka, a kiedy mamy do czynienia ze stanem podgorączkowym; 

• jakie są główne przyczyny gorączki i jaki jest jej przebieg; 

• w jaki sposób prawidłowo mierzyć temperaturę ciała w różnych miejscach ciała. 

Mechanizm utrzymania odpowiedniej ciepłoty ciała 

Temperatura ciała człowieka jest utrzymywana na względnie stałym poziomie dzięki skomplikowanej współpracy mechanizmów behawioralnych, hormonalnych oraz układu nerwowego.  

Centralnym ośrodkiem kontroli ciepłoty jest podwzgórze, które działa jak termostat. Odbiera sygnały z receptorów obwodowych oraz z temperatury krwi przepływającej przez mózg. W odpowiedzi na te informacje uruchamia procesy zwiększające wytwarzanie ciepła, m.in. przyspieszenie metabolizmu komórkowego w mięśniach szkieletowych, brązowej tkance tłuszczowej czy przewodzie pokarmowym. Ograniczenie utraty ciepła jest z kolei możliwe dzięki skurczowi naczyń krwionośnych skóry oraz zachowaniom adaptacyjnym, np. przyjmowaniu pozycji embrionalnej lub ubieraniu dodatkowych warstw odzieży¹. 

Czym jest gorączka? 

Gorączka jest kontrolowanym, ogólnoustrojowym mechanizmem obronnym organizmu, który rozwija się w odpowiedzi na obecność patogenów lub innych czynników prozapalnych. Gorączka jest wywoływana m.in. przez: 

• egzogenne pirogeny, takie jak bakterie, wirusy i ich produkty metabolizmu; 

• niektóre komórki nowotworowe; 

• kompleksy antygen-przeciwciało.  

Pod wpływem tych czynników komórki zapalne, głównie makrofagi i monocyty, uwalniają cytokiny pirogenne, które po dotarciu do podwzgórza indukują produkcję prostaglandyn, przesuwając punkt równowagi termicznej na wyższy poziom. Innymi słowy, podwyższony zostaje punkt graniczny, do którego dąży temperatura ciała². 

Jaka jest prawidłowa temperatura ciała człowieka? 

Prawidłowa temperatura ciała człowieka zależy od miejsca pomiaru. Najczęściej przyjmuje się, że wynosi około 36,6°C przy pomiarze pod pachą przy użyciu termometru elektronicznego, ciekłokrystalicznego lub rtęciowego. Pomiar w ustach daje wynik zwykle o około 0,3°C wyższy, natomiast pomiar rektalny (w odbycie), stosowany szczególnie u małych dzieci, jest jeszcze dokładniejszy i może być o około 0,5°C wyższy niż pod pachą. Temperaturę ciała można też mierzyć w uchu i wówczas prawidłowa wartość wynosi około 37,1°C³. 

Od ilu stopni jest gorączka, a kiedy mowa o stanie podgorączkowym? 

Za gorączkę uważa się temperaturę ciała powyżej 38,0°C. Natomiast zakres od 37,1°C do 38,0°C określa się jako stan podgorączkowy. To wartość wyższa niż prawidłowa, ale jeszcze nie jest klasyfikowana jako pełna gorączka³. 

Przyczyny gorączki 

Gorączka u osób dorosłych pojawia się zwykle jako odpowiedź na stan zapalny w miejscu wniknięcia patogenu – np. w gardle przy anginie, w jelitach przy pełzakowicy czy w wątrobie przy wirusowym zapaleniu wątroby. Wzrost temperatury może również wystąpić w sytuacji, gdy układ odpornościowy błędnie rozpoznaje substancje lub własne tkanki jako zagrożenie. Dotyczy to reakcji alergicznych, chorób autoimmunologicznych czy tzw. zapaleń jałowych (np. w przebiegu zawału serca)³. 

Objawy i rozwój gorączki 

W trakcie gorączki organizm wytwarza i zatrzymuje ciepło w różny sposób. Naczynia krwionośne skóry kurczą się, zmniejszając utratę ciepła i powodując bladość skóry. Pojawiają się drżenia mięśni szkieletowych, a mięśnie przywłosowe napinają się (pojawia się tzw. „gęsia skórka”). W tym procesie spalana jest brunatna tkanka tłuszczowa, a aktywność hormonów tarczycy zwiększa produkcję energii, która podnosi temperaturę ciała.  

Te procesy pozwalają organizmowi efektywnie reagować na zagrożenie, choć kosztem tymczasowego wzrostu zużycia energii i odczuwania wyraźnego dyskomfortu³. 

Gorączka – jak mierzyć temperaturę, by wynik był wiarygodny? 

Pomiar temperatury ciała jest niezbędny do oceny gorączki, jednak warto pamiętać, że może ona różnić się w zależności od miejsca pomiaru, pory dnia, wieku czy aktywności fizycznej. Wahania temperatury w ciągu doby sięgają 0,5-1°C. U osoby zdrowej najniższe wartości występują rano, a najwyższe w godzinach popołudniowych. Najczęściej stosowane miejsca pomiaru to²: 

• pod pachą – jest najprostszy, ale mniej dokładny, zwłaszcza we wczesnej fazie gorączki;  

• w jamie ustnej – jest dokładniejszy, ale w przypadku dzieci może być trudny do wykonania (wymaga współpracy dziecka i może być zaburzony np. przez picie gorących lub zimnych napojów); 

• rektalny – jest najbardziej zbliżony do rzeczywistej temperatury wewnętrznej, ale bywa niewygodny i wymaga zachowania ostrożności; 

• na błonie bębenkowej ucha przy użyciu termometrów na podczerwień – szybki, wygodny i stosunkowo dokładny, choć mogą go zaburzać woskowina czy ostre zapalenie ucha. 

Dla uzyskania wiarygodnych wyników ważne jest stosowanie tej samej metody i miejsca pomiaru oraz regularne wykonywanie pomiarów o podobnych porach dnia. Należy też pamiętać, że odczuwanie gorąca dotykiem jest subiektywne, więc może wprowadzać w błąd. 

Co warto zapamiętać? 

• Gorączka to kontrolowany mechanizm obronny organizmu, wspierający układ odpornościowy. 

• Prawidłowa temperatura ciała zależy od miejsca pomiaru: pod pachą ok. 36,6°C, w jamie ustnej jest o 0,3°C wyższa, rektalnie o 0,5°C wyższa, a w uchu wynosi ok. 37,1°C. 

• Za gorączkę uznaje się temperaturę powyżej 38°C, a stan podgorączkowy mieści się w zakresie 37,1-38°C. 

• Przyczyny gorączki obejmują m.in. infekcje, reakcje alergiczne, choroby autoimmunologiczne, zapalenia jałowe. 

• Pomiar temperatury podczas choroby powinien być zawsze wykonywany w tym samym miejscu i tą samą metodą, a wyniki regularnie notowane dla oceny przebiegu gorączki. 

• Ocena temperatury ciała przez dotyk nie jest metodą wiarygodną, ponieważ odczucie ciepła skóry nie zawsze odzwierciedla rzeczywistą ciepłotę organizmu. Aby potwierdzić lub wykluczyć gorączkę, temperaturę należy zmierzyć termometrem.    

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Natalia Młynek – technik farmaceutyczny