Dreszcze i uczucie zimna przy gorączce – dlaczego organizm tak reaguje?

Dreszcze i nagłe uczucie zimna to reakcje organizmu, które często towarzyszą gorączce lub wysiłkowi fizycznemu. Choć zazwyczaj są następstwem naturalnych mechanizmów termoregulacyjnych, czasem mogą sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Sprawdź, co je powoduje i co oznaczają dreszcze przy gorączce, a na co wskazują, gdy temperatura ciała jest w normie.

Z artykułu dowiesz się:

• czym jest gorączka i stan podgorączkowy;
• dlaczego pojawiają się dreszcze i uczucie zimna przy podwyższonej temperaturze;
• co oznaczają dreszcze przy gorączce, a co bez niej;
• kiedy dreszcze wymagają pilnej konsultacji lekarskiej;
• jakie są różnice między dreszczami a drgawkami.

Czym jest gorączka?

Gorączka to objaw, a nie choroba sama w sobie. Oznacza, że w organizmie doszło do zmian w mechanizmie regulującym temperaturę ciała – z poziomu fizjologicznego na wyższy.

Podwyższona temperatura ciała jest jednym z podstawowych, nieswoistych mechanizmów obronnych organizmu. Najczęściej towarzyszy reakcji zapalnej i stanowi element odpowiedzi całego ustroju na zagrożenie. W wyższej temperaturze wiele drobnoustrojów rozmnaża się bowiem wolniej lub ginie¹.

Gorączka a stan podgorączkowy – czym się różnią?

Przy prawidłowym pomiarze temperatury ciała pod pachą za normę uznaje się około 36,6°C. O gorączce mowa jest wówczas, gdy temperatura przekracza 38,0°C, natomiast wartości między 37,1 a 38,0°C określa się jako stan podgorączkowy¹.

Co oznacza nagły atak zimna i dreszcze?

Dreszcze to mimowolne, drobnofaliste skurcze mięśni, którym zwykle towarzyszy uczucie zimna. Stanowią one element mechanizmu termoregulacji – organizm w ten sposób próbuje podnieść temperaturę ciała. Dreszczom może towarzyszyć²:

• drżenie całego ciała,
• szczękanie zębami,
• „gęsia skórka”,
• jeżenie się włosów na skórze.

Na co mogą wskazywać dreszcze przy gorączce?

Jeśli dreszcze występują razem z gorączką, najczęściej świadczą o toczącym się w organizmie stanie zapalnym, zwykle związanym z zakażeniem. Mogą pojawiać się²:

• podczas infekcji wirusowych i bakteryjnych (np. grypa, COVID-19, angina czy zapalenie płuc);
• w chorobach pasożytniczych;
• po szczepieniu jako element niepożądanego odczynu poszczepiennego;
• w przebiegu niektórych nowotworów złośliwych.

Mechanizm powstawania dreszczy

Mechanizm powstawania dreszczy jest ściśle związany z rozwojem gorączki. W odpowiedzi na stan zapalny układ odpornościowy wytwarza substancje – pirogeny, które wpływają na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu. Organizm „nastawia” nowy, wyższy poziom docelowej temperatury ciała i aby go osiągnąć, uruchamia mechanizmy oszczędzania i wytwarzania ciepła. Obkurczają się wówczas naczynia krwionośne skóry, pojawia się uczucie zimna, a skurcze mięśni w postaci dreszczy zwiększają produkcję ciepła².

Warto wiedzieć! Dreszcze towarzyszące gorączce są sygnałem, że temperatura ciała dopiero rośnie i organizm aktywnie reaguje na zagrożenie. W kontekście zakażenia jest to reakcja korzystna, ponieważ wyższa temperatura utrudnia namnażanie drobnoustrojów.

Co oznaczają dreszcze bez gorączki?

Dreszcze bez gorączki oznaczają, że organizm reaguje na określony bodziec, ale nie doszło do przestawienia ośrodka termoregulacji na wyższą temperaturę ciała. Podobnie jak w przypadku dreszczy z gorączką, nie są one chorobą, ale objawem i mogą pojawiać się zarówno u osób zdrowych, jak i chorych².

Najczęstszą i najbardziej oczywistą przyczyną jest wychłodzenie organizmu – na przykład po przemoczeniu, przebywaniu na zimnie lub w mokrej odzieży. W takiej sytuacji dreszcze pomagają wytwarzać ciepło i przywrócić prawidłową temperaturę ciała. Dreszcze bez gorączki mogą być również reakcją na²:

• silne emocje, takie jak stres, lęk czy napad paniki;
• zaburzenia metaboliczne i hormonalne, w tym nadczynność tarczycy, hipoglikemię (spadek poziomu glukozy we krwi) oraz okres menopauzy.
• spożycie alkoholu (jako element kaca) lub jego odstawienie (zespół odstawienny);
• znieczulenie ogólne, niektóre leki lub środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej;
• choroby neurologiczne (np. choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane).

U części osób mogą występować również w zupełnie fizjologicznych sytuacjach, np. po bardzo intensywnym wysiłku fizycznym lub w odpowiedzi na silne bodźce emocjonalne czy estetyczne, takie jak określona muzyka².

Czym różnią się dreszcze od drgawek?

Co prawda i dreszcze, i drgawki wiążą się z mimowolnymi skurczami mięśni, jednak stanowią dwa odrębne zjawiska.

Dreszcze są mechanizmem termoregulacyjnym – organizm w ten sposób próbuje podnieść temperaturę ciała. Podczas dreszczy zachowana jest przytomność, mięśnie drżą drobnofalowo, można mówić i reagować na bodźce z otoczenia².

Drgawki (w tym drgawki gorączkowe) to silne, mimowolne skurcze mięśni, które mogą obejmować całe ciało. Podczas napadu dochodzi do utraty przytomności i kontaktu z otoczeniem, a ruchy mięśni są uogólnione i gwałtowne. Co więcej, w przypadku drgawek gorączkowych często występują dodatkowe objawy, np. zesztywnienie ciała, prężenie, zsinienie czy ślinotok³.

Co warto zapamiętać?

• Dreszcze są mechanizmem termoregulacyjnym – organizm w ten sposób próbuje podnieść temperaturę ciała.
• Przy gorączce dreszcze zwykle sygnalizują rozwijający się stan zapalny i wzrost temperatury.
• Dreszcze bez gorączki mogą wynikać z wychłodzenia, stresu, zaburzeń metabolicznych lub hormonalnych, alkoholu, leków lub intensywnego wysiłku.

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Natalia Młynek – technik farmaceutyczny