Dreszcze i uczucie zimna przy gorączce – dlaczego organizm tak reaguje?

Dreszcze i nagłe uczucie zimna to reakcje organizmu, które często towarzyszą gorączce lub wysiłkowi fizycznemu. Choć zazwyczaj są następstwem naturalnych mechanizmów termoregulacyjnych, czasem mogą sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Sprawdź, co je powoduje i co oznaczają dreszcze przy gorączce, a na co wskazują, gdy temperatura ciała jest w normie.

Z artykułu dowiesz się:

• czym jest gorączka i stan podgorączkowy;
• dlaczego pojawiają się dreszcze i uczucie zimna przy podwyższonej temperaturze;
• co oznaczają dreszcze przy gorączce, a co bez niej;
• kiedy dreszcze wymagają pilnej konsultacji lekarskiej;
• jakie są różnice między dreszczami a drgawkami.

Czym jest gorączka?

Gorączka to objaw, a nie choroba sama w sobie. Oznacza, że w organizmie doszło do zmian w mechanizmie regulującym temperaturę ciała – z poziomu fizjologicznego na wyższy.

Podwyższona temperatura ciała jest jednym z podstawowych, nieswoistych mechanizmów obronnych organizmu. Najczęściej towarzyszy reakcji zapalnej i stanowi element odpowiedzi całego ustroju na zagrożenie. W wyższej temperaturze wiele drobnoustrojów rozmnaża się bowiem wolniej lub ginie¹.

Gorączka a stan podgorączkowy – czym się różnią?

Przy prawidłowym pomiarze temperatury ciała pod pachą za normę uznaje się około 36,6°C. O gorączce mowa jest wówczas, gdy temperatura przekracza 38,0°C, natomiast wartości między 37,1 a 38,0°C określa się jako stan podgorączkowy¹.

Sprawdź także: Jak nawadniać organizm podczas gorączki i infekcji?

Co oznacza nagły atak zimna i dreszcze?

Dreszcze to mimowolne, drobnofaliste skurcze mięśni, którym zwykle towarzyszy uczucie zimna. Stanowią one element mechanizmu termoregulacji – organizm w ten sposób próbuje podnieść temperaturę ciała. Dreszczom może towarzyszyć²:

• drżenie całego ciała,
• szczękanie zębami,
• „gęsia skórka”,
• jeżenie się włosów na skórze.

Na co mogą wskazywać dreszcze przy gorączce?

Jeśli dreszcze występują razem z gorączką, najczęściej świadczą o toczącym się w organizmie stanie zapalnym, zwykle związanym z zakażeniem. Mogą pojawiać się²:

• podczas infekcji wirusowych i bakteryjnych (np. grypa, COVID-19, angina czy zapalenie płuc);
• w chorobach pasożytniczych;
• po szczepieniu jako element niepożądanego odczynu poszczepiennego;
• w przebiegu niektórych nowotworów złośliwych.

Mechanizm powstawania dreszczy

Mechanizm powstawania dreszczy jest ściśle związany z rozwojem gorączki. W odpowiedzi na stan zapalny układ odpornościowy wytwarza substancje – pirogeny, które wpływają na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu. Organizm „nastawia” nowy, wyższy poziom docelowej temperatury ciała i aby go osiągnąć, uruchamia mechanizmy oszczędzania i wytwarzania ciepła. Obkurczają się wówczas naczynia krwionośne skóry, pojawia się uczucie zimna, a skurcze mięśni w postaci dreszczy zwiększają produkcję ciepła².

Warto wiedzieć! Dreszcze towarzyszące gorączce są sygnałem, że temperatura ciała dopiero rośnie i organizm aktywnie reaguje na zagrożenie. W kontekście zakażenia jest to reakcja korzystna, ponieważ wyższa temperatura utrudnia namnażanie drobnoustrojów.

Przeczytaj także: Zimne dłonie i stopy przy gorączce – co oznacza ten objaw u dorosłych?

Co oznaczają dreszcze bez gorączki?

Dreszcze bez gorączki oznaczają, że organizm reaguje na określony bodziec, ale nie doszło do przestawienia ośrodka termoregulacji na wyższą temperaturę ciała. Podobnie jak w przypadku dreszczy z gorączką, nie są one chorobą, ale objawem i mogą pojawiać się zarówno u osób zdrowych, jak i chorych².

Najczęstszą i najbardziej oczywistą przyczyną jest wychłodzenie organizmu – na przykład po przemoczeniu, przebywaniu na zimnie lub w mokrej odzieży. W takiej sytuacji dreszcze pomagają wytwarzać ciepło i przywrócić prawidłową temperaturę ciała. Dreszcze bez gorączki mogą być również reakcją na²:

• silne emocje, takie jak stres, lęk czy napad paniki;
• zaburzenia metaboliczne i hormonalne, w tym nadczynność tarczycy, hipoglikemię (spadek poziomu glukozy we krwi) oraz okres menopauzy.
• spożycie alkoholu (jako element kaca) lub jego odstawienie (zespół odstawienny);
• znieczulenie ogólne, niektóre leki lub środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej;
• choroby neurologiczne (np. choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane).

U części osób mogą występować również w zupełnie fizjologicznych sytuacjach, np. po bardzo intensywnym wysiłku fizycznym lub w odpowiedzi na silne bodźce emocjonalne czy estetyczne, takie jak określona muzyka².

Czym różnią się dreszcze od drgawek?

Co prawda i dreszcze, i drgawki wiążą się z mimowolnymi skurczami mięśni, jednak stanowią dwa odrębne zjawiska.

Dreszcze są mechanizmem termoregulacyjnym – organizm w ten sposób próbuje podnieść temperaturę ciała. Podczas dreszczy zachowana jest przytomność, mięśnie drżą drobnofalowo, można mówić i reagować na bodźce z otoczenia².

Drgawki (w tym drgawki gorączkowe) to silne, mimowolne skurcze mięśni, które mogą obejmować całe ciało. Podczas napadu dochodzi do utraty przytomności i kontaktu z otoczeniem, a ruchy mięśni są uogólnione i gwałtowne. Co więcej, w przypadku drgawek gorączkowych często występują dodatkowe objawy, np. zesztywnienie ciała, prężenie, zsinienie czy ślinotok³.

Co warto zapamiętać?

• Dreszcze są mechanizmem termoregulacyjnym – organizm w ten sposób próbuje podnieść temperaturę ciała.
• Przy gorączce dreszcze zwykle sygnalizują rozwijający się stan zapalny i wzrost temperatury.
• Dreszcze bez gorączki mogą wynikać z wychłodzenia, stresu, zaburzeń metabolicznych lub hormonalnych, alkoholu, leków lub intensywnego wysiłku.

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Natalia Młynek – technik farmaceutyczny