Gorączka 38°C vs 40°C – kiedy zbijać gorączkę, a kiedy obserwować?

Wysoka gorączka zawsze budzi niepokój i skłania do natychmiastowego jej zbijania – głównie poprzez przyjmowanie leku przeciwgorączkowego. To, czy taki sposób postępowania jest słuszny, zależy od wielu indywidualnych czynników. Dowiedz się, kiedy gorączka 38oC wymaga obserwacji i czy zawsze więcej niż 39oC gorączki oznacza konieczność konsultacji z lekarzem.

Z artykułu dowiesz się:

• co to jest gorączka,
• czym się różni gorączka od stanu podgorączkowego i hipertermii,
• jak postępować w razie gorączki – w zależności od stanu chorego,
• kiedy koniecznie zbijać gorączkę,
• co stosować na gorączkę,
• kiedy gorączka powinna zaniepokoić.

Czym jest gorączka?

Gorączka to podwyższenie ciepłoty ciała do poziomu przekraczającego wartości uznane za prawidłowe. Jest wynikiem reakcji organizmu na działanie czynników, które oddziałują na ośrodek termoregulacyjny w podwzgórzu. Stanowi przy tym jeden z podstawowych mechanizmów obronnych organizmu ¹.

Warto wiedzieć! Za prawidłową ciepłotę ciała uznaje się temperaturę 36,6^oC – w przypadku pomiaru dokonywanego pod pachą. W przypadku pomiaru w ustach prawidłowa temperatura ciała jest o 3 „kreski” wyższa².

Gorączka powstaje jako odpowiedź na czynnik zakaźny, np. wirusa, bakterię, pasożyty w celu jego wyeliminowania. Wiele drobnoustrojów ginie w wyższych temperaturach lub gorzej się rozmnaża².

Warto jednak mieć świadomość, że może pojawiać się na skutek stanu zapalnego mającego podłoże alergiczne, autoimmunizacyjne, zapalenia „jałowego” (np. zawał serca)². Oznacza to, że wysoka temperatura ciała nie zawsze musi wskazywać na typową infekcję bakteryjną czy wirusową.

Stan podgorączkowy a gorączka

Stanem podgorączkowym określa się temperaturę ciała oscylującą w granicach 37,1^oC-38,0^oC. Natomiast o gorączce mówi się wówczas, gdy ciepłota ciała przekracza 38^oC ².

Gorączka a hipertermia

Nie zawsze gorączka 40^oC jest faktycznie gorączką. Temperatura ciała w przedziale 40-42^oC może świadczyć o hipertermii – stanie zagrażającym życiu, który wynika ze zwiększonego wytwarzania ciepła lub upośledzenia jego utraty bez przestawienia ośrodka termoregulacji na wyższy poziom³. Może pojawić się np. na skutek udaru cieplnego¹.

Gorączka 38^oC a gorączka 40^oC – różne sposoby postępowania

Przyjęło się, że gorączkę należy zwalczać wówczas, gdy temperatura ciała jest bardzo wysoka. Warto jednak mieć świadomość, że sposób postępowania zależy nie tyle od samych wskazań termometru, a ile od objawów towarzyszących gorączce i stanu pacjenta. Przykładowo²:

• jeśli osoba chora ma 39^oC gorączki i towarzyszy jej np. tylko ból głowy czy ogólne uczucie rozbicia i jej stan jest dobry, można podać lek przeciwgorączkowy i poddać chorego dalszej obserwacji;
• jeżeli gorączka przekracza 38^oC, a pacjent odczuwa poważne objawy, np. pieczenie przy oddawaniu moczu, ma plamistą wysypkę i objawy anginy, trzeba nie tylko zbić gorączkę, ale i niezwłocznie umówić się na wizytę u lekarza;
• jeżeli gorączka wynosi 40^oC, pacjent czuje się dobrze, ale ma objawy wskazujące np. na grypę, można podać lek przeciwgorączkowy i obserwować dalszy rozwój choroby.

Jeżeli natomiast temperatura ciała nie jest zbyt wysoka, można wstrzymać się ze zbijaniem gorączki, ponieważ wzmaga ona obronę organizmu przed zakażeniem⁴.

Kiedy koniecznie zbijać gorączkę?

Chociaż wiele osób wstrzymuje się od zbijania gorączki przekraczające 38^oC, niekiedy jest to koniecznością. Dotyczy to przede wszystkim dzieci, u których w przeszłości wysoka temperatura ciała spowodowała wystąpienie tzw. drgawek gorączkowych⁴.

Warto jednak pamiętać, że zbijanie gorączki nie jest celem samym w sobie, lecz dążenie do wyeliminowania jej przyczyny. Trzeba zatem dokładnie obserwować chorego, aby – w razie nagłego pogorszenia stanu zdrowia – szybko zareagować².

Jak zbijać gorączkę?

Gorączkę można zbijać poprzez podanie leków przeciwgorączkowych oraz stosowanie domowych metod pozwalających na obniżenie ciepłoty ciała. Oba sposoby można stosować jednocześnie, aby przyspieszyć proces przywracania prawidłowej temperatury.

Leki przeciwgorączkowe

Do obniżania gorączki służą leki przeciwgorączkowe, takie jak np.⁵:

• kwas acetylosalicylowy,
• paracetamol,
• ibuprofen.

Trzeba jednak wiedzieć, że jedynymi lekami przeznaczonymi do zbijania gorączki u dzieci są paracetamol i ibuprofen – do stosowania w formie doustnej lub odbytniczej⁶. Salicylany są przeciwwskazane w gorączce towarzyszącej chorobom wirusowym u dzieci z uwagi na ryzyko wystąpienia tzw. zespołu Reye’a⁷. 

Domowe sposoby na obniżenie temperatury

W przypadku wystąpienia gorączki można zastosować chłodne okłady (o temperaturze wynoszącej ok. 30^oC). Jest to metoda dużo bardziej efektywna w porównaniu do zanurzania ciała w chłodnej wodzie⁸.

Wysoka gorączka – kiedy udać się do lekarza?

Są sytuacje, w których wysoka gorączka wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem. Do specjalisty należy udać się, gdy²:

• jesteś w ciąży,
• przyjmujesz leki immunosupresyjne,
• zmagasz się z chorobą nowotworową,
• gorączka utrzymuje się dłużej niż kilka dni,
• podwyższona temperatura ciała nawraca.

Lekarz zbierze wywiad, przeprowadzi badania i w razie potrzeby zleci dodatkową diagnostykę. Bardzo ważne jest również, aby podczas wizyty opowiedzieć o wszystkich objawach dodatkowych oraz np. odbytych podróżach egzotycznych w niedalekiej przeszłości (np. do Azji, Afryki, krajów Ameryki Łacińskiej)². 

Co warto zapamiętać?

• Prawidłowa temperatura ciała oscyluje w granicach 36,6^oC przy pomiarze w dołku pachowym.
• O gorączce mówi się w przypadku temperatury ciała przekraczającej 38^oC.
• Gorączka jest naturalnym mechanizmem obronnym organizmu, dlatego nie należy od razu jej zbijać. Sposób postępowania zależy m.in. od temperatury ciała oraz stanu zdrowia chorego.
• W leczeniu gorączki stosuje się leki przeciwgorączkowe – głównie ibuprofen i paracetamol (przede wszystkim u dzieci).
• W zbijaniu temperatury pomóc mogą chłodne okłady lub kąpiele w chłodnej wodzie (nie zimnej).