Ból gardła przy przełykaniu – jednostronny i obustronny. Co może oznaczać?

Ból gardła przy przełykaniu może być nieprzyjemny, a czasem nawet alarmujący. Obserwuj jego charakter, szczególnie jeśli ból jest przewlekły, nawracający lub jednostronny, i nie zwlekaj z konsultacją lekarską. Właściwa diagnostyka pozwoli podjąć odpowiednie działania i skutecznie złagodzić dolegliwości.

Z artykułu dowiesz się:

• jakie są najczęstsze przyczyny ostrego i przewlekłego bólu gardła przy przełykaniu;
• co może oznaczać jednostronny ból gardła przy przełykaniu;
• czym różni się ból gardła wywołany infekcją wirusową, bakteryjną oraz innymi schorzeniami;
• jakie objawy powinny szczególnie zwrócić uwagę;
• kiedy należy zgłosić się do lekarza i jakie badania mogą być potrzebne do ustalenia przyczyny.

Ból gardła przy przełykaniu śliny – objaw, który może mieć wiele przyczyn

Ból gardła przy przełykaniu to objaw, z którym wiele osób w każdym wieku często zgłasza się do lekarza rodzinnego, pediatry czy laryngologa. Może mieć różne nasilenie – od lekkiego drapania i kłucia, przez trudności w połykaniu (dysfagia), aż po silny ból uniemożliwiający przyjmowanie pokarmów i płynów (odynofagia). Dolegliwości te wynikają z bogatego unerwienia czuciowego gardła. Ból bywa odczuwany miejscowo, może promieniować do ucha, a także wywoływać odruch kaszlu lub chrząkania¹.

Co może powodować bardzo mocny ból gardła przy przełykaniu?

Choć najczęstszą przyczyną bólu gardła przy przełykaniu są infekcje (zwłaszcza wirusowe), objaw ten może towarzyszyć również innym schorzeniom. W poszukiwaniu jego źródła duże znaczenie ma właściwa interpretacja charakteru i czasu trwania dolegliwości – inne postępowanie zaleca się bowiem w ostrym stanie zapalnym, a inne w przypadku bólu przewlekłego¹.

Ostry ból gardła – przyczyny

Ostry ból gardła najczęściej ma podłoże zapalne i jest związany z infekcją. W 70-90% przypadków odpowiadają za niego wirusy (m.in. adenowirusy, rynowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy), rzadziej przyczyną są bakterie – przede wszystkim paciorkowiec β-hemolizujący grupy A, wywołujący anginę paciorkowcową.

W przebiegu infekcji wirusowej może pojawić się ból gardła przy przełykaniu śliny, który zwykle towarzyszy katarowi, kaszlowi, stanowi podgorączkowemu i ogólnemu złemu samopoczuciu. W zakażeniu bakteryjnym początek jest nagły, ból silny (zwłaszcza przy połykaniu), pojawia się wysoka gorączka, a migdałki są wyraźnie przekrwione i pokryte nalotem¹.

Nagły ból gardła może być również pierwszym objawem innych chorób zakaźnych, takich jak¹:

• mononukleoza zakaźna,
• płonica,
• odra,
• ospa wietrzna.

W mononukleozie dolegliwości bywają szczególnie nasilone i towarzyszy im znaczne powiększenie węzłów chłonnych, osłabienie oraz gorączka.

Nieinfekcyjne przyczyny ostrego bólu gardła przy przełykaniu

Ostry, kłujący ból gardła może być też skutkiem urazu – zatrzymania ciała obcego (np. ości), skaleczenia błony śluzowej, a także oparzenia termicznego lub chemicznego. W takich przypadkach ból pojawia się nagle i można go łatwo zlokalizować¹.

Przyczyny bólu gardła o charakterze przewlekłym lub nawracającym

Przyczyny przewlekłego bólu gardła mogą być związane zarówno ze stylem życia, jak i bywają powiązane z chorobami przewlekłymi i rzadszymi schorzeniami. Najczęściej jednak odpowiada za niego przewlekłe zapalenie błony śluzowej gardła, wywołane przez czynniki zewnętrzne, takie jak³:

• dym tytoniowy,
• pyły,
• substancje drażniące,
• nadużywanie alkoholu,
• suche lub gorące powietrze,
• nagłe zmiany temperatury

oraz czynniki wewnętrzne, w tym³:

• niedoczynność tarczycy,
• menopauza,
• przewlekły nieżyt nosa i zatok,
• deformacje nosa ograniczające jego drożność,
• awitaminozy,
• choroby serca,
• niewydolność nerek,
• cukrzyca,
• alergie,
• przewlekłe zapalenie migdałków podniebiennych.

Zdarza się też, że ból gardła o charakterze przewlekłym lub nawracającym wynika z bardzo nieoczywistych i z pozoru niewinnych czynników, w tym nadużywania klimatyzacji lub jej złej konserwacji, a także z przyjmowania niektórych leków, np. obniżających ciśnienie, które powodują suchość i podrażnienie dróg oddechowych.

Rzadkie przyczyny obejmują natomiast³:

• neuralgię nerwu językowo-gardłowego,
• zespół Eagle’a,
• zespół mięśniowo-powięziowy związany ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa szyjnego.

Coraz częstszym powodem przewlekłego bólu gardła jest refluksowe zapalenie gardła i tylnej części krtani, spowodowane np. przez przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, powtarzane błędy dietetyczne czy przepuklinę rozworu przełykowego³.

Co może oznaczać jednostronny ból gardła przy przełykaniu?

Jednostronny ból gardła może mieć różne przyczyny – zarówno zakaźne, jak i niezakaźne. Do przyczyn przewlekłych, niezwiązanych z infekcją, należy choroba nowotworowa gardła, która najczęściej obejmuje część środkową (ustną) gardła. Towarzyszą jej trudności w przełykaniu (dysfagia), a także guz na szyi, ból ucha, szczękościsk, a w zaawansowanych przypadkach także duszność².

Ostry, jednostronny ból gardła może również wynikać z powikłań ropnych, takich jak ropień lub ropowica dna jamy ustnej oraz ropień języka. W tych przypadkach ból jest bardzo silny, uniemożliwia jedzenie i często pojawiają się gwałtowne objawy ogólne, a w okolicy podbródkowej wyczuwalne jest nacieczenie zapalne. Stopniowe nasilanie bólu i powiększanie się języka wymagają pilnej hospitalizacji i często interwencji chirurgicznej¹.

Jak postępować, gdy pojawi się ból gardła przy przełykaniu?

Gdy pojawia się ból gardła przy przełykaniu, warto przede wszystkim obserwować jego charakter i nasilenie.

Wiele dolegliwości można łagodzić lekami dostępnymi bez recepty, jednak szczególną uwagę należy zwrócić na ból przewlekły, nawracający lub jednostronny, który może świadczyć o poważniejszych schorzeniach, w tym nowotworowych^2,3.

Ponieważ potencjalnych przyczyn bólu gardła jest bardzo wiele, zawsze warto wykonać diagnostykę pod okiem lekarza. Lekarz, na podstawie szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, może określić prawdopodobną przyczynę dolegliwości, a w razie potrzeby skierować na dodatkowe badania, testy laboratoryjne czy konsultację laryngologiczną. Tylko taka dokładna ocena pozwala podjąć odpowiednie dalsze kroki i wdrożyć właściwe postępowanie, zapewniając skuteczne leczenie i ograniczając ryzyko powikłań.

Co warto zapamiętać?

• Ból gardła przy przełykaniu może mieć wiele przyczyn – od infekcji po choroby przewlekłe i poważne schorzenia nowotworowe.
• Jednostronny, przewlekły lub narastający ból wymaga pilnej diagnostyki.
• Ważna jest obserwacja objawów, w tym gorączki, trudności w połykaniu, bólu ucha i powiększenia węzłów chłonnych.
• Samodzielne łagodzenie dolegliwości lekami dostępnych bez recepty może być skuteczne przy łagodnych objawach, ale zawsze warto skorzystać z konsultacji lekarskiej przy przewlekłych lub nasilonych bólach.
• Właściwa diagnostyka i szybkie podjęcie leczenia minimalizują ryzyko powikłań i przyspieszają powrót do zdrowia.

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Natalia Młynek – technik farmaceutyczny