Witamina D – jak wpływa na odporność i gdzie jej szukać? 

Chociaż witamina D kojarzy się przede wszystkim z utrzymaniem zdrowych kości, odpowiada m.in. za wspomaganie pracy układu odpornościowego. Jej niedostateczna ilość w organizmie może zwiększać podatność na choroby i zaburzać naturalne mechanizmy obronne. Sprawdź, jak wpływa witamina na odporność i skąd ją pozyskiwać dla wsparcia układu immunologicznego.

Z artykułu dowiesz się: 

• co to witamina D, 

• jak witamina D na odporność wpływa, 

• jakie są jej źródła, 

• jak oznaczyć poziom witaminy D i kiedy stwierdza się niedobór.  

Czym jest witamina D? 

Witamina D to tak naprawdę grupa związków o budowie steroidowej. W przyrodzie występuje w 6 formach, przy czym ogromną rolę odgrywają ergokalcyferol (witamina D2) i cholekalcyferol (witamina D3)¹.  

Bierze udział w wielu procesach fizjologicznych, odpowiadając m.in. za prawidłowy wzrost kości, regulowanie czynności wewnątrzwydzielniczej trzustki, tarczycy, nadnerczy i przysadki. Ponadto stanowi czynnik antyproliferacyjny (hamujący namnażanie się komórek) niektórych nowotworów, np. raka piersi, czerniaka, raka jelita grubego i okrężnicy¹.  

Jak witamina D wpływa na odporność? 

Witamina D, poza wpływem na prawidłowy wzrost kości, wspiera prawidłową pracę układu odpornościowego. Stanowi stymulator wrodzonej odporności immunologicznej, m.in. odpowiada za pobudzenie odpowiedzi przeciwdrobnoustrojowej w różnych typach komórek². Wpływa również na odporność adaptacyjną – mechanizmy obronne wykształcane przez organizm na skutek wniknięcia patogenu. Dzieje się tak, ponieważ receptor witaminy D (VDR) jest ekspresjonowany na komórkach układu odpornościowego, tj. limfocytach B, limfocytach T, komórkach prezentujących antygen³.   

Jednak – jak pokazują badania przeprowadzone przez naukowców z angielskich uniwersytetów w Surrey i Brighton – tylko cholekalcyferol moduluje funkcjonowanie układu immunologicznego. Tym samym wspomaga organizm w walce z infekcjami różnego pochodzenia (tj. bakteryjnymi i wirusowymi), zaś witamina D2 nie przynosi takich korzyści⁴.  

Oznacza to, że niedobór witaminy D może upośledzać odporność, a nawet zwiększać ryzyko wystąpienia reakcji autoimmunologicznych⁵.  

Jak sprawdzić, ile masz witaminy D? 

Aby sprawdzić poziom witaminy D w organizmie, warto oznaczyć stężenie 25(OH)D w surowicy krwi⁶. Badanie polega na pobraniu próbki krwi i poddanie jej analizie.   

W przypadku osób dorosłych deficyt występuje przy stężeniu <20 ng/ml (<50 nmol/l), natomiast stężenie docelowe wynosi 30–50 ng/ml (75–125 nmol/). Optymalne stężenie witaminy D u dzieci powinno wynosić 20–60 ng/ml (50–150 nmol/l)⁷, więc wartości poniżej tego poziomu wskazują na niedobór witaminy D.  

Jakie są źródła witaminy D? 

Niedobór witaminy D jest powszechnym problemem zdrowotnym w Polsce, dlatego zachodzi konieczność doprowadzenia jej stężenia do optymalnych wartości¹. Z tego powodu warto znać źródła witaminy D – są to: synteza skórna, produkty spożywcze, suplementacja.  

Synteza przezskórna 

Synteza przezskórna witaminy D3 przebiega w dwóch etapach¹: 

• znajdujący się w skórze 7-dehydrocholesterol (7DHC) – pod wpływem promieniowania UV – przekształca się w prowitaminę D, 

• prowitamina D3 ulega przekształceniu w witaminę D3 pod wpływem temperatury. 

Synteza przezskórna nie jest obecnie maksymalnie efektywna z powodu stosowania filtrów przeciwsłonecznych oraz ograniczonej ekspozycji na słońce¹. Warto jednak przebywać na słońcu w miarę możliwości – najlepiej między 11:00 a 15:00 (wystarczy ok. 20 minut przebywania na zewnątrz)⁸.  

Źródła pokarmowe witaminy D3 

Najlepsze źródła witaminy D3 pozyskiwane z produktów spożywczych to m.in. tłuste ryby (np. łosoś, tuńczyk), przetwory mleczne, żółtka jaj¹.  

Produkt	Zawartość witaminy D / 100 g
Węgorz świeży	1200 IU
Łosoś dziki świeży	600-1000 IU
Śledź w oleju	808 IU
Żółtko jajka	54 IU
Ser żółty	7,6-28 IU
Mleko krowie	0,4-1,2 IU

Warto jednak mieć świadomość, że cholekalcyferol dostarczony wraz z pożywieniem wchłania się w ok. 80% – głównie w jelicie czczym.  

Witamina D – suplementacja 

Z powodu niedostatecznej syntezy przezskórnej oraz ograniczonego wchłaniania z żywności witaminy D suplementacja może okazać się koniecznością w razie stwierdzenia niedoboru tego składnika.  

W Polsce stosuje się witaminę D3, która może występować m.in. w postaci kropli, sprayu, kropli wyciskanych z kapsułek typu twist-off i tabletek. W większości przypadków są to preparaty dostępne bez recepty – zarówno leki OTC, jak i suplementy diety. Dawkę należy najlepiej ustalić z lekarzem – po oznaczeniu stężenia 25(OH)D w surowicy krwi – w zależności od wieku, masy ciała, pory roku, diety i trybu życia¹⁰. 

Co warto zapamiętać? 

• Witamina D wpływa nie tylko na prawidłowy wzrost kości, ale ma znaczenie dla prawidłowej pracy układu odpornościowego.  

• Za modulowanie funkcjonowania układu odpornościowego odpowiada jedynie cholekalcyferol (witamina D3).  

• Niedobór witaminy D występuje przy stężeniu poniżej 20 ng/ml u osób dorosłych. Natomiast wartości poniżej 20-60 ng/ml u dzieci wskazują na niedostateczną jej ilość. 

• Naturalnymi źródłami witaminy D są produkty spożywcze oraz synteza przezskórna. 

• W Polsce – z powodu niedoboru witaminy D – zalecana jest suplementacja witaminą D3. Dawkę dobiera lekarz na podstawie wieku, masy ciała, trybu życia, diety, ekspozycji na słońce.  

• Witamina D3 może być zarejestrowana jako lek OTC lub suplement diety.  

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Marlena Stęplowska – technik farmaceutyczny