Alergia na roztocza kurzu domowego – objawy, przyczyny i jak odróżnić od przeziębienia?

Kichanie, katar i zatkany nos czy kaszel to objawy, które mogą wskazywać na przeziębienie. Jednak, gdy nie mijają po kilku dniach, a dodatkowo nie towarzyszy im stan podgorączkowy lub inne typowe objawy infekcji, winna może być alergia na roztocze kurzu domowego albo inny alergen wziewny. Sprawdź, jakie są jej główne symptomy i jak różnicować ją z przeziębieniem.

Z artykułu dowiesz się:

• jakie warunki sprzyjają rozwojowi roztoczy kurzu domowego,
• co wywołuje alergię na roztocze,
• jakie są objawy alergii na roztocze kurzu domowego i jak odróżnić je od przeziębienia,
• w jaki sposób zminimalizować kontakt z alergenami.

Co to są roztocze kurzu domowego?

Roztocze kurzu domowego należą do gromady pajęczaków, spośród których uczulające są takie gatunki jak: Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae i Euroglyphus maynei¹.

Optymalną temperaturą do ich rozwoju jest 23-25^oC przy wilgotności powyżej 75%². Jeżeli wilgotność jest niższa, wówczas roztocze czerpią wodę z otaczającej je pary wodnej. Ponadto bytują w miejscach, które zapewniają im pokarm oraz odpowiednią wilgotność, np. w materacach, dywanach, zabawkach pluszowych, zasłonach, meblach tapicerowanych³.  

Skąd się bierze alergia na roztocze?

Za wywoływanie reakcji alergicznej odpowiada nawet kilkadziesiąt substancji wytwarzanych przez roztocze, które mają charakter antygenów². Natomiast głównym antygenem alergizującym są odchody pajęczaków, które zawierają nawet 99% silnie alergizującego antygenu Der p. l¹. Najprawdopodobniej substancje te są enzymami trawiennymi tych pajęczaków, tj. proteazą cysteinową^1,2.

Gdy dojdzie do kontaktu z alergenem, komórki układu odpornościowego zaczynają produkować różne substancje powodujące rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz zwiększenie ich przepuszczalności. To z kolei skutkuje wystąpieniem objawów charakterystycznych dla alergii⁴.

Objawy alergii na roztocze kurzu domowego

Alergia na roztocze kurzu domowego daje kilka charakterystycznych objawów. Są to przede wszystkim:

• wrażenie zatkanego nosa – typowy jest szczególnie poranny katar¹,
• wodnisty wyciek wydzieliny z nosa,
• dolegliwości typowe dla astmy oskrzelowej, np. duszności, kaszel, świszczący oddech^1,5.
• swędzenie, łzawienie oczu.

Wszystko dlatego, że kurz domowy jest „koncentratem” drobin odchodów roztoczy i może rozprzestrzeniać się po całym domu czy pomieszczeniu, Odchody roztoczy otoczone są śluzem, który przykleja się do drobinek kurzu i osiada na niemal każdym przedmiocie oraz unosi się w powietrzu i może być wdychany.²

Okazuje się przy tym, że u dzieci atopowych uczulenie na roztocze może potęgować zapalenie dróg oddechowych, skutkujące pogorszeniem czynności płuc⁶.

Warto przy tym podkreślić, że objawy alergii na roztocze kurzu domowego nasilają się w okresie jesiennym – głównie z powodu spędzania większej ilości czasu wewnątrz mieszkania, zamykania okien i rzadkiego wietrzenia pomieszczeń, a także na skutek ich ogrzewania¹.

Alergia a przeziębienie – różnice

Chociaż w miesiącach jesienno-zimowych ilość roztoczy w mieszkaniach maleje, to właśnie w tym okresie objawy alergii nasilają się⁶. To z kolei może być mylące, bo jest to także sezon zwiększonej częstotliwości występowania przeziębienia⁷.  Warto zatem znać różnice między alergią a przeziębieniem^1,8, aby odpowiednio zareagować.

Cecha	Alergia na roztocze	Przeziębienie
Czas trwania	Wiele tygodni / miesięcy	5-7 dni
Nasilenie objawów w nocy / rano	Typowe	Brak zależności
Podwyższona temperatura ciała	Brak	Tak
Katar	Wodnisty, przezroczysty	Wodnisty, potem gęsty
Świąd oczu	Bardzo często	Rzadko
Kichanie	Tak, seryjne	Tak, zwykle pojedynczo
Kaszel	Głównie w nocy i rano	Przez cały dzień
Poprawa poza domem	Tak	Brak zależności

Jak zmniejszyć ilość alergenów roztoczy kurzu w swoim otoczeniu?

Jest wiele sposobów, które pozwalają ograniczyć ilość alergenów roztoczy w mieszkaniu, jednak trudno będzie je wyeliminować całkowicie. Mimo wszystko warto⁹:

• systematycznie prać pościel – najlepiej w temperaturze powyżej 60^oC,
• w miarę możliwości prać kołdry i poduszki – również w wysokiej temperaturze,
• ograniczyć liczbę przedmiotów, w których gromadzi się kurz, np. dywany, koce, dekoracyjne poduszki, zasłony, firanki,
• wystawiać materac na działanie mrozu (o ile to możliwe).

Ponadto można stosować oczyszczacze powietrza z odpowiednimi filtrami wyłapującymi roztocze oraz starać się utrzymywać suchą atmosferę (tj. 45% wilgotności względnej). Zaleca się także, aby osoby z alergią na roztocze kurzu domowego ograniczyły odkurzanie pomieszczeń¹.

Co warto zapamiętać?

• Za alergię odpowiadają głównie roztocze z gatunków: Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae i Euroglyphus mayne.
• Czynnikami alergizującymi są odchody roztoczy, które zawierają silnie alergizujący alergen Der p.1.
• Alergię na roztocze kurzu domowego można rozpoznać m.in. po wodnistym katarze, zatkanym nosie, kaszlu w związku ze spływającą wydzieliną po tylnej ścianie gardła (szczególnie w nocy i po przebudzeniu), swędzeniu oczu. Objawy nasilają się także podczas sprzątania – wówczas silny jest kontakt z alergenem.
• Z uwagi na objawy nasilające się w okresie jesienno-zimowym, alergię na roztocze można pomylić z przeziębieniem.
• Diagnostyka alergii na roztocze kurzu domowego polega przede wszystkim na przeprowadzeniu testów alergicznych.
  

Alergia na roztocza kurzu domowego – najczęściej zadawane pytania

1. Jak sprawdzić czy w łóżku są roztocza?

Roztocza nie są widoczne gołym okiem, dlatego trudno wizualnie sprawdzić ich obecność w łóżku, ale najprawdopodobniej są one tam obecne. Ich obecność może wywoływać objawy alergii, takie jak   katar, świąd nosa, oczu czy kaszel.

2. Jak pozbyć się roztoczy kurzu domowego?

Nie jest możliwe, aby całkowicie pozbyć się roztoczy, ale można ograniczyć ich ilość. Aby to zrobić, należy m.in. sprzątać nawet codziennie (tj. wycierać kurze), regularnie prać pościel w temperaturze min. 60^oC, systematycznie odkurzać dywany (najlepiej odkurzaczem z filtrem HEPA), wietrzyć materac. Można także zastosować specjalne pokrowce antyroztoczowe.

3. Czy odczulanie na roztocze jest skuteczne?

Tak, odczulanie jest jedną z metod leczenia alergii na roztocza kurzu domowego. Trwa ono nawet kilka lat i odbywa się pod kontrolą alergologa. Refundowana immunoterapia alergenowa ma formę podjęzykową, tzn. podawany jest lek w postaci liofilizatu i jest dostępna dla dzieci w wieku 12-17 lat (od lipca 2023 roku) oraz osób dorosłych (od 1 stycznia 2025 roku). Odbywa się w warunkach domowych ¹⁰.

Bibliografia

1. Samoliński B. Uczulenie na roztocze kurzu mieszkaniowego – powszechny problem diagnostyczno-terapeutyczny. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2000:38-42.

2. Przybysz D. Alergia na roztocze kurzu domowego. Nowa Pediatria 4/2005, s. 131-132.

3. Rapiejko P. Roztocze kurzu domowego. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/alergeny/wziewne/62715,roztocze-kurzu-domowego (dostęp: 20.01.2026)

4. Świerczyńska-Krępa M. Alergia. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/wartowiedziec/57548,alergia (dostęp: 20.01.2026)

5. Mejza F. Objawy astmy: duszności, kaszel, świszczący oddech, uczucie ściskania w klatce piersiowej. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/astma/wszystkooastmie/cowartowiedziec/45783,objawy-astmy-dusznosci-kaszel-swiszczacy-oddech-uczucie-sciskania-w-klatce-piersiowej (dostęp: 20.01.2026)

6. Witryna: https://www.termedia.pl/pulmonologia/Uczulenie-na-roztocza-kurzu-domowego-a-rozne-fenotypy-astmy,27129.html (dostęp: 20.01.2026)

7. Kuchar E, Mrukowicz J, Gładysz A, Sawiec P. Grypa. Interna – mały podręcznik. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.1. (dostęp: 20.01.2026)

8. Mejza F. Przeziębienie – przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/grypa/przeziebienie/61668,przeziebienie-przyczyny-objawy-leczenie-i-zapobieganie (dostęp: 20.01.2026)

9. Witryna: https://www.mp.pl/pacjent/alergie/lista/64380,domowe-sposoby-unikania-alergenow-roztoczy-kurzu-domowego (dostęp: 20.01.2026)

10. Witryna: https://www.termedia.pl/pulmonologia/Najmlodsi-czekaja-na-refundacje-immunoterapii-podjezykowej,62613.html (dostęp: 30.03.2026).

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Paulina Rynio-Kuźdub – magister farmacji