Porost islandzki – jak działa na suchy kaszel i podrażnione gardło? 

Suchy kaszel, ból gardła i chrypka to częste dolegliwości, które zwykle towarzyszą infekcjom dróg oddechowych. Porost islandzki to popularny surowiec roślinny, który od lat stosowany jest w preparatach przeznaczonych do łagodzenia tych uciążliwych objawów. Sprawdź, jakie ma właściwości oraz jak działają tabletki czy syropy z tym składnikiem.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• w jaki sposób porost islandzki łagodzi ból gardła, chrypkę i suchy kaszel; 

• jakie składniki porostu islandzkiego odpowiadają za jego właściwości; 

• jakie formy preparatów z porostem islandzkim są dostępne w aptekach; 

• w jaki sposób metoda przygotowania surowca wpływa na skład i właściwości preparatu; 

• kiedy warto stosować preparaty z porostem islandzkim, także profilaktycznie. 

Suchy kaszel, ból gardła i chrypka – co łączy te objawy? 

Ból gardła, chrypka oraz suchy kaszel to zespół objawów, które często pojawiają się jednocześnie i nierzadko mają wspólne podłoże. Najczęściej wiąże się ono z infekcją dróg oddechowych^1-3. 

Proces zapalny obejmujący błonę śluzową prowadzi do bólu, który bywa na tyle nasilony, że powoduje dysfagię, czyli trudności w połykaniu. Objawy te często układają się w swoistą reakcję łańcuchową. Uporczywy, suchy kaszel, będący gwałtownym odruchem obronnym, mechanicznie podrażnia delikatną śluzówkę gardła, wywołując uczucie drapania i dyskomfortu. 

Chrypka, manifestująca się matowym, szorstkim brzmieniem głosu oraz ból gardła mogą być konsekwencją takiego podrażnienia, ale mogą też pojawić się nagle, niezależnie od kaszlu. Chrypka bywa jednym z pierwszych objawów chorób krtani i zwykle wynika z obrzęku strun głosowych (fałdów głosowych). Z kolei ból gardła także może wystąpić samoistnie (np. w przebiegu infekcji wirusowej, bakteryjnej lub grzybiczej), bez wcześniejszego kaszlu^1-3. 

Możliwe przyczyny suchego kaszlu i bólu gardła 

Choć najczęściej odpowiedzialne są wirusy, etiologia tych objawów bywa znacznie szersza i nie zawsze wiąże się z zakażeniem. Suchy kaszel może być konsekwencją czynników nieinfekcyjnych, m.in.: 

• nadużywania głosu,  

• przebywania w pomieszczeniach o zbyt niskiej wilgotności; 

• przyjmowania niektórych leków.  

Natomiast przewlekła chrypka bywa objawem choroby refluksowej przełyku, w której cofający się kwas żołądkowy drażni krtań. Chrypka trwająca powyżej 14 dni wymaga bezwzględnej konsultacji lekarskiej, aby wykluczyć poważniejsze przyczyny, takie jak uszkodzenie nerwów krtaniowych. 

Jak łagodzić podrażnienie gardła i suchy kaszel? 

Rekomendacje dotyczące łagodzenia dolegliwości, takich jak podrażnienie gardła i suchy kaszel, także mają wspólny mianownik – intensywne nawilżanie i regeneracja błony śluzowej. Bez odpowiedniej bariery ochronnej, gardło i krtań pozostają bezbronne wobec czynników drażniących^1,3. Jednym ze sposobów jest stosowanie preparatów na bazie porostu islandzkiego. 

Czym jest porost islandzki? 

Porost islandzki, nazywany również płucnicą islandzką (Cetraria islandica), to naturalny surowiec od wieków wykorzystywany w fitoterapii. W rzeczywistości nie jest on pojedynczą rośliną, lecz organizmem powstałym ze ścisłej symbiozy grzyba i glonu, dzięki czemu jest zdolny do wytwarzania licznych substancji biologicznie czynnych. 

Surowcem leczniczym są plechy porostu, określane w farmakopei jako Lichen islandicus. Zawierają one duże ilości polisacharydów śluzowych oraz kwasów porostowych, którym przypisuje się właściwości ochronne i łagodzące, szczególnie w obrębie błon śluzowych. 

Cetraria islandica występuje naturalnie w chłodnych i umiarkowanych strefach klimatycznych, także na terenie Polski i objęta jest ochroną częściową⁴. 

Właściwości porostu islandzkiego 

Porost islandzki zawiera duże ilości polisacharydów śluzowych, które po kontakcie z wodą tworzą ochronną warstwę na powierzchni błon śluzowych. Działanie to ma charakter powlekający i nawilżający, dzięki czemu sprzyja łagodzeniu podrażnień gardła, krtani oraz górnych dróg oddechowych. Ograniczenie kontaktu bodźców drażniących z receptorami kaszlowymi może przekładać się m.in. na zmniejszenie częstości suchego, nieproduktywnego kaszlu. 

Preparaty z plechy Cetraria islandica znajdują zastosowanie w przypadku podrażnienia śluzówki jamy ustnej, gardła i krtani, a także pomocniczo przy suchym kaszlu i dolegliwościach ze strony górnych dróg oddechowych⁵. 

Syrop, spray, tabletki na gardło – jaką formę preparatu z porostem islandzkim wybrać? 

Porost islandzki jest powszechnie wykorzystywany w przemyśle farmaceutycznym jako składnik preparatów, w postaci m.in.: 

• syropów,  

• sprayów do stosowania na błonę śluzową, 

• pastylek do ssania.  

Formy te pozwalają na długotrwały kontakt substancji śluzowych z błoną śluzową jamy ustnej i gardła, a to zaś sprzyja wykorzystaniu ich ochronnych i kojących właściwości. 

Preparaty z porostem islandzkim stosowane są zarówno doraźnie, jak i profilaktycznie, szczególnie u osób narażonych na przesuszenie śluzówki, np. w klimatyzowanych pomieszczeniach lub przy intensywnym obciążeniu głosu⁵. W produktach dostępnych w aptekach porost islandzki występuje samodzielnie lub w połączeniu z innymi surowcami roślinnymi, takimi jak: 

• prawoślaz,  

• babka lancetowata,  

• tymianek.  

Dostępna jest również suszona plecha porostu islandzkiego, wykorzystywana do przygotowywania domowych naparów i odwarów o właściwościach osłaniających⁴. 

Porost islandzki: tabletki i inne postaci – dlaczego forma preparatu ma znaczenie? 

Forma preparatu z porostu islandzkiego nie jest przypadkowa – bezpośrednio wpływa na jego skład i właściwości. Metoda przygotowania plechy decyduje o tym, które substancje czynne dominują w gotowym produkcie. W preparatach przeznaczonych do łagodzenia suchego kaszlu i podrażnień gardła to polisacharydy śluzowe odpowiadają za efekt powlekający i nawilżający, chroniący błonę śluzową przed dalszym drażnieniem. Aby uzyskać taki profil, zawartość gorzkich kwasów porostowych jest celowo ograniczana, między innymi poprzez krótkie gotowanie surowca i odrzucenie pierwszego odwaru⁵. 

Co warto zapamiętać? 

• Porost islandzki (Cetraria islandica) działa powlekająco i nawilżająco na błony śluzowe dzięki polisacharydom śluzowym. 

• Preparaty z porostem można stosować przy podrażnionej śluzówce jamy ustnej, gardła i krtani oraz przy suchym kaszlu. 

• Dostępne są różne formy preparatów – pastylki, syropy, napary, które mogą różnić się składem i właściwościami w zależności od sposobu przygotowania surowca. 

• Porost islandzki można stosować zarówno doraźnie, jak i profilaktycznie, np. przy dużym obciążeniu głosu. 

Porost islandzki – najczęściej zadawane pytania 

1. Od jakiego wieku można stosować preparaty z porostem islandzkim? 

Preparaty z porostem islandzkim można stosować u osób dorosłych i dzieci, ale minimalny wiek zależy od formy i składu danego produktu. W przypadku pastylek do ssania czy tabletek zaleca się je zwykle dopiero od 4. roku życia, natomiast syropy czy napary mogą być stosowane u młodszych dzieci, nawet od 1. roku życia, jeśli są odpowiednio dostosowane do wieku i nie zawierają m.in. alkoholu^5,6. Decydując o podaniu preparatu dziecku, zawsze należy zapoznać się z rekomendacjami producenta. Warto także skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. 

2. Czy dostępny jest lek na gardło bez recepty zawierający porost islandzki? 

W aptekach dostępnych jest wiele preparatów zawierających porost islandzki bez recepty. Zazwyczaj są to działające miejscowo wyroby medyczne lub suplementy diety.  

3. Czy produkty z porostem islandzkim mogą być stosowane w ciąży? 

W przypadku chęci stosowania preparatów z porostem islandzkim w ciąży zawsze należy zapoznać się z treścią ulotki dołączonej do produktu i zasięgnąć opinii lekarza prowadzącego⁵.  

Bibliografia 

1. Wiercińska M. (2022). Ból gardła – przyczyny, objawy, leczenie i domowe sposoby, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/105644,bol-gardla [Dostęp online: 17.12.2025] 

2. Witkiewicz I. (2022). Chrypka u dorosłego: przyczyny, objawy i leczenie. Co na chrypkę?, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175417,chrypka [Dostęp online: 17.12.2025] 

3. Wiercińska M. (2024). Suchy kaszel u dorosłych i dzieci – przyczyny i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/342540,suchy-kaszel-u-doroslych-i-dzieci-przyczyny-i-leczenie [Dostęp online: 17.12.2025] 

4. Smolińska, D., Tajer, A., & Stebel, A. (2012). Współczesne spojrzenie na właściwości lecznicze płucnicy islandzkiej Cetraria islandica (L.) Ach. In Annales Academiae Medicae Silesiensis (Vol. 66, No. 4, pp. 56-63). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach. Wydawnictwo Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. 

5. Studzińska-Sroka, E. i Bylka, W. (2010). Porost islandzki – związki czynne, aktywność biologiczna. Farmaceutyczny Przegląd Naukowy, 7, 23–27. 

6. Witryna internetowa: https://www.pelavo.pl/produkt/pelavo-gardlo/ [Dostęp online: 17.12.2025] 

Artykuł został zweryfikowany przez eksperta: Natalia Młynek – technik farmaceutyczny